ایران در سازمان تجارت جهانی، حمایت از فعالیت بخش خصوصی در فعالیت بانکداری، کاهش هزینه‌های برقراری ارتباطات و افزایش سرعت ارتباطات و در نهایت افزایش نرخ پذیرش کامپیوترهای شخصی و تلفن همراه مطرح گردید. تمام متغیرهای فوق بیانگر نیاز به چرخش استراتژیک از بانکداری سنتی به سوی بانکداری الکترونیک است. بانکداری الکترونیک که عموماً در محیط اینترنتی اعمال می‌شود در مقابل سایر رقبای خود، یعنی سایر رسانه‌ها و بانکداری سنتی از طریق شعب ویژگیهای منحصر بفردی دارد. که این ویژگیها موجبات عدم ایجاد صنعت بانکداری الکترونیک بعد از انقلاب اسلامی گردید که اهم آنان عبارتند از:
1- همانطور که می‌دانید در سال 1357 بعد از پیروزی انقلاب شکوهمند مردم ایران، ما کشوری غارت شده از طرف حکومت طاغوت و عوامل دست نشانده آنها و مخصوصاً آمریکا به ارث بردیم که جبران این خسارات نیاز به فروش چندین سال منابع ملی کشور را داشت.
2- در دو سال اول پیروزی انقلاب، مسئولین نظام بیشتر در تفکر برپایی حکومت اسلامی بودند و هنوز دوست و دشمن خود را بصورت کامل شناسایی نکرده بودند که این امر نیز سبب درگیری کشور و مسئولین آن با ترورها و مسائل امنیتی گردید.
3- در سال 1359 نیز با حمله ناجوانمردانه کشور عراق و رژیم بعث با سرکردگی صدام به ایران که این امر به 8 سال جنگ نابرابر انجامید، سبب از دست دادن منابع مالی و انسانی بسیاری در کشور گردید و اگر همین جنگ را ثروتمندترین کشور و یا حتی خود آمریکا انجام داده بود الان دیگر آمریکایی نبود که برای همه دنیا دیکتاتوری کند.
4- بعد از جنگ مسئولین نظام بیشتر به فکر ترمیم و بازسازی کشور آن هم با خزانه‌ای خالی بودند به گونه‌ای که تا یک دهه به طول انجامید و هنوز هم در بعضی از مناطق در حال جبران خسارات ناشی از این تجربه تلخ هستند.
5- بعد از جنگ خصوصاً در دهه هفتاد همزمان با بازسازی کشور به صورت محدود صنعت الکترونیک وارد کشور شد ولی به دلیل قیمت بالای تجهیزات نه مردم عادی توانایی استفاده از این تجهیزات را داشتند نه دولت توانایی خرید این تجهیزات را به صورت امروزی داشت. کامپیوتر بیش از یک میلیون تومان اوایل دهه هفتاد مانند اثاثیه لوکس و دکوری بود که فقط در منزل اقشار غنی مملکت یافت می‌شد.
پس نمی‌توان به مسئولین در این مدت زمانی وقوع حوادث، خرده گرفت که چرا مملکت ما مانند دیگر کشورها پیشرفت چندانی نه تنها در این صنعت بلکه در خصوص تمامی علوم و فنون نداشته است. همانطور که گفته شد این وقایع کشور ما که چیزی نیست اگر چندین کشور غنی هم در این مدت (15سال) درگیر چنین مسائلی می‌شدند شاید الان به جای پیشرفت الکترونیک مانند عصر حجر زندگی می‌نمودند. البته در اواخر دهه هفتاد و دهه هشتاد ایران در خصوص مجهز شدن به تجهیزات الکترونیکی پیشرفت چشمگیر و خوبی داشته، به گونه‌ای که نه تنها مراکز اداری و بانکها مجهز به الکترونیک شدند بلکه این صنعت به منازل مردم نیز وارد شد (محمودی، 1390). در اینجا به عوامل بازدارنده پیشرفت صنعت الکترونیک در دهه هشتاد در کشور می‌پردازیم:
1- ورود صنعت الکترونیک به کشور بصورت یک امر تفننی و خیلی بی‌برنامه صورت گرفت. به صورتی که کمتر کسی می‌دانست این امکانات آیا به درد می‌خورد یا خیر و اگر هم به درد می‌خورد برای چه کاری می‌باشد. به همین علت توزیع این صنعت در کشور نه مناسب بود و نه برنامه‌ای داشت و حتی برای وارد نمودن این تجهیزات تفکری نشده بود و کشور ما از هر جایی که امکانات را مشاهده می‌نمود خریداری می‌کرد که سبب تحمل خسارت سنگین در این صنعت گردید.
2- نبودن دوره‌های آموزشی اولیه کامپیوتر در مقاطع تحصیلی راهنمایی و دوره پایه در مقاطع متوسطه برای همه رشته‌های تحصیلی سبب عدم آشنایی نسل جوان با این صنعت گردیده و اگر هم کسی بخواهد آنرا فراگیرد نیاز به وقت و هزینه بسیاری است که حتی برای همین مراحل ابتدایی باید بپردازد که از عهده همه کس برنمی‌آید و اگر خیلی خوش‌بینانه بخواهیم نگاه کنیم جوانان ما باید در دانشگاه آن هم با قبولی در کنکور می‌توانند این علم را بیاموزند.
3- عامل بعدی که سبب شده تا این علم در کشور ما پیشرفت کمی داشته باشد گرانی تجهیزات سخت‌افزاری بود به گونه‌ای که در بعضی مقاطع افراد برای داشتن آن مجبور به دریافت وام از بانکها بودند. همانطور که می‌دانید با آمار منتشره در جراید و روزنامه‌ها چیزی حدود 90 درصد اقشار جامعه ما دارای زندگی متوسط و ضعیف بودند. پس پیشرفت صنعت الکترونیک در کشور ما منوط به پیشرفت این بخش از جامعه می‌باشد که بیشترین مراجعات به مراکز دولتی و مسافرتهای درون شهری را دارند. اگر تدبیری اندیشیده می‌شد (کاهش نرخ گمرگ و یا افزایش تولید به حالت کنترلی و پوششی) این تجهیزات در اختیار همه افراد جامعه قرار گرفته و شاهد پیشرفت چشمگیری در این خصوص خواهیم بود. کشور ما نه تنها تدبیری در این خصوص نداشته بلکه برای اماکن و مراکز کامپیوتر و خدمات کامپیوتری ایجاد شده در این مدت مانند کافی‌نت‌ها هیچ کنترل اصولی و اساسی نیز به عمل نیاورده است و گاهاً مشاهده می‌شود زمانی که دولت اقدام به فعالیتی در سطح کشور (مانند ثبت‌نامهای اینترنتی) بصورت الکترونیک می‌نماید تمام اقشار جامعه را دچار سردرگمی و اضطراب می‌نماید و بیشتر شاهد اعتراض مردم و گله‌مندی آنها از برنامه ایجاد شده هستیم تا خرسندی و خوشحالی آنها در جهت استفاده ازسسیتم الکترونیک (کرد و همکاران، 1390).
2-6- انواع بانکداری در نظامهای اقتصادی
الف) سیستم بانکداری سنتی: این سیستم سیستمی بود که تمامی دریافتها و پرداختها و خدمات بانکی مثل: حوالجات، واریز وجوه ودریافت وجوه، و پرداخت قبوض و… فقط در شعبه دارنده حساب و تنها در وقت اداری انجام می‌شد. یعنی مشتری شخصاً و با امکانات شخصی نظیر کامپیوترهای شخصی، لب تاپها و امثال آنها نمی‌توانست کارهای بانکی خود را انجام دهد.
ب) سیستم بانکداری الکترونیک: توضیح مفصل آن در قسمت های مختلف تحقیق آمده است سیستمی است که تمامی امور بانکی مشتریان (مثل موارد ذکر شده در بالا) به صورت آنلاین و با ابزارهای مختلف در داخل وخارج شعب بانکها با ابزارهایی مثل (پایانه فروش7، دستگاه خودپرداز8 و کامپیوتر شخصی، اینترنت و. .. ) انجام شده و در بیشتر مواقع نیازی به مراجعه فیزیکی و حضوری مشتری به شعب نیست و این یکی از اهداف و آرمان‌های بانکداری الکترونیک می‌باشد.
بانکداری نوین (الکترونیکی)
1. بازار نامحدود از لحاظ مکانی
2. رقابت نام های تجاری
3. ارائه خدمات گسترده
4. ارائه خدمات متنوع بر اساس نیاز و سفارش مشتری
5. بانکهای چند منظوره مجهز به امکانات الکترونیکی
6. تمرکز بر هزینه رشد و درامد
7. کسب درامد از طریق کارمزد
8. از نظر زمانی نامحدود و 24ساعته
9. رابط نزدیک وتنگاتنگ بین بانکی
10. به علت استفاده از رایانه حجم کاغذ و نیروی انسانی به شدت کاهش می‌یابد
بانکداری سنتی
1. بازار محدود
2. رقابت بین بانکها
3. ارائه خدمات محدود
4. ارائه خدمات به شکل خاص
5. متکی به شعب
6. تمرکز بر هزینه
7. کسب درامد از طریق حاشیه سود
8. در زمان ساعات اداری
9. نبود رابطه نزدیک و مرتبط بانکی
10. به دلیل استفاده از کاغذ به تعداد زیادی نیروی انسانی نیاز دارد
جدول (2-1): مقایسه بانکداری الکترونیکی و بانکداری سنتی
منبع: نیکخواه (1393)
2-7- بانکداری الکترونیک
توسعه شگفت‌انگیز فناوری اطلاعات و گسترش آن به بازارهای پول و بانکی جهان، علاوه بر تسهیل امور مشتریان بانکها، روشهای جاری بانکداری را متحول و دگرگون ساخته است. با رشد روزافزون معاملات تجارت الکترونیک در سطح جهان و نیاز تجارت به حضور بانک جهت نقل و انتقال منابع مالی، بانکداری الکترونیک به عنوان بخشی تفکیک‌ناپذیر از تجارت الکترونیک دارای نقش اساسی در اجرای آن دارد. به جرأت می‌توان گفت که بدون بانکداری الکترونیک، تجارت الکترونیک نیز محقق نخواهد شد. سرعت توسعه صنعت انفورماتیک، باعث ایجاد تغییرات عمده‌ای در شکل پول و سیستمهای انتقال الکترونیکی آن ارائه نموده است. این مفهوم ایجاد کننده نوع جدیدی از بانکداری تحت عنوان «بانکداری الکترونیکی» می‌باشد با گسترش شبکه اینترنت و قابل دسترس بودن آن برای همگان، شیوه عرضه خدمات در بانکها متحول شده و این تحولات زمینه پدیده‌هایی مانندInternet Banking ، Mobile Banking و … گردیده است (محمودی، 1390).
بانکداری الکترونیک، به ایجاد محصولات و خدمات با بهای کم از طریق کانالهای الکترونیکی اطلاق می‌شود. این محصولات و خدمات می‌توانند شامل صورتحساب، وام، مدیریت سپرده‌ها، پرداختهای الکترونیکی و ایجاد محصولات و خدمات پرداخت های الکترونیکی همان پول الکترونیکی باشند. یک بانک الکترونیکی در واقع مؤسسه‌ای بدون هر گونه شعبه فیزیکی است. در واقع بانکی است که نیاز به امور کاغذی ندارد، محدود به مناطق جغرافیایی خاصی نیست و 24 ساعته به مشتریان سرویس می‌دهد. بانک الکترونیک نوع خاصی از بانک است که جهت ارائه سرویس به مشتریان از یک محیط الکترونیکی (مانند اینترنت) استفاده می‌کند. در واقع می‌توان گفت که بانک الکترونیکی یک نوع سرویس الکترونیکی است. در این نوع بانک تمامی عملیات بانکی اعم از دریافت یا واریز کردن پول، تأئید امضاء ملاحظه موجودی و دیگر عملیات بانکی بصورت الکترونیکی انجام می‌شود (محبوبی، 1392).
مهمترین نوع بانکداری الکترونیکی، بانکداری اینترنتی است که گاه این دو مترادف با هم معنی می‌شود. بانکداری اینترنتی به این معنی است که بانک به مشتریان توانایی تعامل با بانک را از طریق اینترنت می‌دهد و در نتیجه هزینه بانکها را کاهش، درآمد بانکها را افزایش و بانکها را برای مشتریان مناسبتر می‌نماید. همچنین بانکداری اینترنتی به عنوان یک کانال ارتباطی راه دور برای ارائه خدمات بانکداری اطلاق می‌شود، این خدمات شامل یک سری خدمات قدیمی از قبیل افتتاح حساب و یا انتقال پول و یک سری خدمات جدید همانند ارائه صورت حسابهای الکترونیکی است (قو و همکاران، 2013). یکی از بازارهای ضروری برای تحقق و گسترش تجارت الکترونیک وجود سیستم بانکداری الکترونیک است که همگام با سیستمهای جهانی مالی و پولی عمل و فعالیتهای مربوط به تجارت الکترونیک را تسهیل کند. در حقیقت می‌توان گفت که پیاده‌سازی تجارت الکترونیک، نیازمند تحقق بانکداری الکترونیک است. به همین دلیل، استفاده از سیستمهای الکترونیک در مؤسسات مالی و اعتباری جهان به سرعت رو به گسترش بود و تعداد استفاده کنندگان از خدمات بانکداری الکترونیک روز به روز در حال افزایش هستند در چند دهه اخیر تحولات شگرفی در نظام بانکداری به وجود آمده است. این تحولات را به چهار دوره می‌توان تقسیم نمود و در هر دوره تا حدی رایانه و نرم‌افزار جایگزین انسانها و کاغذ شده‌اند. به عبارت دیگر، فناوری جدید و الکترونیکی شدن بانکداری به آنها این امکان را می‌دهد که سرعت، کیفیت، دقت، هزینه و تنوع خدمات خود را افزایش دهند (جوزف و استون، 2012).
2-8- چهار دوره تحول نظام بانکداری الکترونیک
دوره اول: اتوماسیون پشت باجه؛ در این دوره که نقطه آغازین کاربرد رایانه در نظام بانکداری می‌باشد با استفاده از رایانه‌های مرکزی، اطلاعات و اسناد کاغذی تولید شده در شعب، به صورت دستی به مرکز ارسال و شبانه پردازش روی آنها انجام می‌شود در این دوره کاربرد اصلی رایانه محدود به ثبت دفاتر و تبدیل به فایل‌های رایانه‌ای است. فناوری اتوماسیون پشت باجه که در دهه 1960 رواج داشت این امکان را فراهم نمود تا دفاتر و کارتها از شعب حذف و گردش روزانه حسابها در پایان وقت هر روز به رایانه های مرکزی


0 دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *