۱-۱۰- تعاریف کلیدی:
۱-۱۰-۱- سد:
به زبان فارسی دری “بَند”دیواری محکم که به منظور مهار کردن یا تغییر مسیر آب در عرض دره یا میان دو کوه و در مسیر رود ایجاد می گردد. افزایش تراز آب یا سطح ایستابی با ایجاد سازه ای هیدرولیکی نظیر سد وبند عمدتاً با هدف مهار یاتغییر مسیر جریان آب رودخانه ویااستحصال و ذخیره سازی رواناب ها وسیلابهای مخرب در پشت این ابنیه ها برای تأمین نیاز آبی اراضی آبخور وآبرسانی به تونل ها برای گرداندن آسیابها و توربین های مولد برق به شیوه برقآبی از دیگر اهداف طراحی وساخت سدها بوده است[۶].
ازآنجا که بار آبی ایجاد شده درمخزن سد، پتانسیل عظیمی به بدنه این گونه سازه ها وارد می کند اصلی ترین مسئله استاتیکی (ایستایی) در فاز طراحی از طریق فائق آمدن بر این تنش ها وفراهم نمودن شرایط سازه ای برای رسیدن به تعادل و پایداری ،تخلیه ویا آبگیری می باشد.
سدها را میتوان از منظر استاتیکی به دو گروه بشرح ذیل طبقه بندی نمود:
الف)سدهای وزنی
ب )سدهای قوسی
۱-۱۰-۲- توپوگرافی:
منظور از توپوگرافی ، پستی و بلندیهای سطح زمین و یا همان ارتفاع عوارض زمین از سطح دریا در مکان های اجراء پروژه می باشد. ارتفاع را میتوان بصورت نسبی و یامطلق بیان نمود. لذا هر گونه موضع نگاری وفراز ونشیبی که در منطقه مورد مطالعه مطرح وکلیه عوامل متغیر آن دربررسی موضوع مطالعه اجتناب ناپذیر باشد در ذیل توپوگرافی تجزیه وتحلیل می گردد.
۱-۱۰-۳- ارتفاع از سطح دریا:
فراز از سطح آبهای آزاد ویا فاصله اندازه گیری شده بین سطح آبهای آزاد دریا ومکان مورد مطالعه را به انگلیسی، (AMSL ) که عبارتست‏ از ارتفاع یک عارضه یا نقطه در خشکی یا هوا از سطح متوسط آب‏های آزاد می باشد.
بکارگیری این اصطلاح درعلوم هواشناسی ، هوانوردی، ارتباطات از راه دور و غیره برای برآورد سطح پوشش امواج رایج ومتداول شده است.
۱-۱۰-۴- شیب زمین:
مقدار زاویه سطح زمین با افق ویا به عبارتی سربالایی و سرازیری سطح زمین را شیب آن نامند که در برخی از زبانهای پارسی دری مانند دزفولی برای آن عبارت “بندار” مصطلح است .
بطور کلی شیب هر امتداد عبارت است از نسبت فاصله قائم ( با اختلاف ارتفاع) دو نقطه به فاصله افقی میان همان دو نقطه . وضعیت شیب هر امتداد را به دو صورت شیب درصد و با شیب بر حسب درجه بیان می کنند که شیب درصد متداول ترین روش بیان وضعیت شیب است.
۱-۱۰-۵- شیب در صد:
تعداد واحدهای فاصله قائم یا اختلاف ارتفاع به ازاء هر صد واحد از مسافت افقی.
۱۰۰ ×(مسافت تبدیل شده به مقیاس /اختلاف ارتفاع)=درصد شیب
به طور مثال: اگر ارتفاع منحنی های مربوط به نقاط M و N به ترتیب ۱۰۰ و ۷۰۰ متر باشد و فاصله بین این نقاط ۳ سانتیمتر باشد، در مقیاس ۱:۱۰۰۰۰۰ مقدار درصد شیب چنین خواهد شد.
۰٫۰۲۰=۱۰۰*(۳۰۰۰/۱۰۰-۷۰۰)= درصد شیب
۱-۱۱- نوآوری پژوهش:
اگرچه مطالعاتی در زمینه انتقال آب از سرشاخه های رودخانه سیمره انجام گرفته لکن بدلیل اهمیت موضوع در توسعه پایدار منطقه محروم، بهره برداری از تأسیسات وابنیه های ایجاد شده، مطالعاتی وراء آنچه در قالب طرح توجیهی انجام گرفته ضروری بنظر میرسد. برای همین منظور پژوهش حاضر تلاش درصحت انجام یک بررسی و مطالعه کاربردی روی مؤلفه های انتقال آب و بروز نمودن وضعیت هیدرولیکی در سازه مورد مطالعه است.
۲-فصل دوم
((ادبیات و پیشینه تحقیق))
۲-۱مقدمه:
مدیریت بهینه منابع آب تجدید شونده و توسعه پایدار در کشورهایی چون ایران که با کمبود منابع آبی دست به گریباناند، لازم و ملزوم یکدیگرند. این کشورها در راستای افق توسعه پایدار باید ضمن استحصال منابع کافی آب تجدید شونده برای تأمین نیازهای بخش های رقابتی مختلف تمهیداتی نیز در جهت جلوگیری از چالشهایی چون خطر تخریب منابع آبی و اکوسیستم فراهم گردد. ایران در منطقه نیمهخشک که وارث یک رژیم اقلیمی وآب و هوایی یا توزیع ناهمگن زمانی -مکانی بارش و رواناب می باشد، نظردست اندرکاران وگروه های ذینفع در این زمینه را به چگونگی انتقال بین حوضهای آب را معطوف ساخته است.
برنامه‌ریزی، طراحی و مدیریت سامانه‌های منابع آب برای تحقق اهداف توسعه پایدار در یک منطقه، مشارکت همگانی راطلب می نماید. لذا مطالعه تأثیرات سامانه های منابع آب درتغییرات اقتصادی، اجتماعی و همچنین محیط زیست قابل ارزیابی می باشند [۷]. تحلیل‌های اقتصادی و زیست محیطی نه تنها باید مرحله توسعه، بهره‌برداری و نگهداری سیستم را در نظر بگیرند، بلکه باید احتمال نیاز به جایگزین‌سازی آن را نیز مطالعه نماید. دراین بخش ماهیت تنش‌های آبی و نحوه برخورد با آن، چالش‌ها و فرصت‌ها، در جهت بهره‌برداری بهینه از سیستم‌های منابع آب به همراه سیر تحولات تهیه مدل‌های بهره‌برداری برای چند حوزه آبریز کشور را مورد بررسی قرار می دهد. [۸]
این تحقیق بر آن است تا روش های انتقال آب از سرچشمه های رودخانه سیمره به سد سیمره را براساس روند فزآینده تقاضای آب در حوضه مقصد را تجزیه وتحلیل کند با تصور این که ابتدا باید کلیه راههای مدیریت تقاضا در نظرگرفته شود. چه بسا اگر کمبود آبی را بتوان با مدیریت تقاضا و با هزینههای معقول حل نمود، به انتقال آب بین حوضهای نیازی نخواهد بود. زیرا سامانههای انتقال از طرحهای پرهزینه و با تبعات منفی در توسعه پایدار منابع آب به شمار میآید و علاوه بر تحمیل هزینههای کلان تبعات مخرب بر منابع آب مبدأ و مقصد وارد میکند.
یکی از شیوه های مؤثر در صیانت از منابع، ارزیابی زیستمحیطی طرحها بر اساس قوانین حفاظتی بوده که میتواند با انحاء گوناگون درتحکیم وتضمین توسعه پایدار منابع آبی کشور تاثیر گذار باشد. [۹]
شاخصها و معیارهای اصول توسعه بعنوان چارچوبی برای سنجش پایداری آنها بشمار می رود که یکی از مؤلفه های تعیین کننده برای حوضههای مبدأ و مقصد سودمندی این منابع می باشد. لذا در همین راستا میتوان بخشی از انتفاع حاصله از انتقال آب در حوضه مقصد را به حوضه مبدأ تخصیص داد. آنچه در این خصوص میتواند فرآیند استحصال آب را بهینه نماید تلاش در ارتقاء راندمان ضمن حفظ زیر ساخت های یک محیطی زیستی و اکوسیستم سالم در حوضه مبداء باشد.که بدلیل ارتباط هیدرولوژیکی دو حوزه بوده که حوضه مقصد نیز از سود حاصله بهره مند خواهد شد .[۱۰]
آنچه در این خصوص حائز اهمیت است اینست که ظرفیتهای طبیعی و توان اکولوژیکی منطقه را باید در نظر گرفته زیرا انحراف آب از مسیر طبیعی خود بدون رعایت معیارهای علمی، نادیده گرفتن حقوق بهره برداران پاییندست علاوه برتحمیل تبعات اقتصادی و معیشتی برای این افراد ، جابجایی دموگرافیکی را برای افراد آسیب پذیر بوجودآورده که به نوبه خود ناهنجاریهای حاد اجتماعی و فرهنگی را به ارمغان خواهدآورد.
به همین دلیل گزینهی حذف تونل که تأثیر سوء بر منابع آب زیرزمینی منطقه خواهد گذاشت و مهاجرت و مشکلات اجتماعی و آثار ثانویه طرح را منتفی میکند، توصیه میشود که مطالعات تکمیلی گزینه انتقال آب بهشتآباد با کاربرد خط لوله انجام شود و از هرگونه شتاب زدگی در تصمیمگیری نهایی، پرهیز شود. (محبی:۲، ۱۳۹۰)
۲-۲-تعریف انتقال بینحوضهای آب:
گزینه انتقال بین حوضهای از طریق مرزهای بینالمللی، ملی، منطقهای و محلی، برای تأمین افزایش تقاضا در بخش کشاورزی، صنعت، برقآبی ،شرب شهری و اخیراً نیز شیلات و تفرجی با هدف رسیدن به اهداف چشم انداز ۲۰ساله توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور بیش از پیش مطرح شده است (صمدیان:۱۱۵، ۱۳۸۹؛هدایت۲۰۱۳).
انتقال فیزیکی آب از یک حوضه به حوضهی دیگرعلیرغم رفع کمبودها میتواند منشأ تغییرات زیادی درحوضههای مبدأ و مقصد باشد که باید از دیدگاههای مختلف مورد ارزیابی قرار گیرد.
هدف از مدیریت بین حوضهای رسیدن به بهرهبرداری بهینه از منابع آبی بین دو حوضه به نحوی که حداقل چالش در حوضهها ایجاد گردد. این امر میتواند با تلفیق رویکردهای فنی -اقتصادی و یا اجتماعی –سیاسی وتاکید مؤکد برملاحظات زیستمحیطی محقق گردد.(حلبیان:۴۷، ۱۳۸۹؛هدایت ۲۰۱۳).
۲-۳- معیارهای جهانی انتقال آب بین حوضهای:
گزارش توسط Brundt Land ] 1987[ ارائه شد که در آن پایداری زیست محیطی به مثابه تأمین نیازها و حقوق نسل حاضر و نسل آینده که همزمان نیز ضامن انسجام فرهنگی، اکولوژیکی و هیدرولوژیکی جوامع باشد تبیین گردید.لذا برا اساس همین تعریف سیستمهای منابع آب هنگامی به پایداری میرسند که سه مفهوم طبیعت، نسل حاضر و نسل آینده مدنظر قرارگیرند .درراستای توسعه پایدار طرح های انتقال آب شاخص های نظیر تطبیقپذیری، برگشتپذیری و آسیبپذیری مدنظر بوده تا اثر بخشی وکارآمدی طرح را در دوره بهره برداری ونگهداری تضمین نماید (ضرغامی:۶۳، ۱۳۸۰؛ هدایت ۲۰۱۲ ؛هدایت۲۰۱۳)

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir