الف) برای عالم صانعی وجود دارد که دارای اسماء حسنی ازجمله واحد، حی، قادر، حکیم، أحد، صمد، عالم، مرید، مدبر و … است. حقیقت این اسماء را کسی جز او نمیداند.
ب) خداوند ملائکه برگزیدهای را خلق کرده که در حال عبادت و طاعت خداوندند و حافظ خلقش باشند.[۹۸]
ج) خداوند پیامبرانی از نسل حضرت آدم برای ابلاغ پیامش به مردم فرستاده است.
د) پیامهایی که انبیاء آوردهاند وحیی است که از جانب خداوند نازل شده است.
ه) قیامتی وجود دارد و خلق در آن مبعوث میشوند و به‌جزای اعمالشان میرسند.
و) پیامبر ما آخرین و برترین پیامبران است و قرآن برترین کتب است.
ایمان ظاهری با عمل به دستورات الهی به میزان استطاعت کامل میشود.
ایمان باطنی عبارت است از یقین قلبی به آنچه زبان اقرار نموده است. بشارتهای قرآنی مؤمنان درباره این گروه است.[۹۹]
ج) احسان
محسن کسی است که عمل قلبی و بدنی، حال و قولش در احسن وجه قرار دارد. درنتیجه احسان تحقق پیدا نمیکند تا وقتی‌که انسان به احسان عمل قلبی رسیده باشد. احسان عمل قلبی وقتی صورت می‌گیرد که علم و معرفت کسب شده باشد و این معرفت محقق نمیشود مگر بعد از طی مقامات سلوکی مانند یقین، خشیت، خوف، حب، رضا، صبر و … . درنتیجه احسان وقتی محقق میشود که محبت الهی در شخص محسن ثابت شده باشد.[۱۰۰]
د) ایقان
موقن کسی است که اسرار غیوب، حکم و آیات الهی بر او منکشف شده باشد. درنتیجه خداوند قلب او را مطمئن قرار داده به‌نحوی‌که هیچ شک و ریبی در آن راه ندارد.[۱۰۱]
مقامات سلوک
از منظر ابوالعزائم اصول مقامات اولیه ۹ مقام توبه، صبر، شکر، رجاء، خوف، زهد، توکل، رضا و محبت است. بعد از مقام محبت مقامات محبوب است سپس رهبت و رغبت سپس لقاءالله و فناء عمن سواه. در ادامه مقامات نهگانه به‌صورت مختصر مطرح میشود.
الف) مقام توبه
توبه رجوع به خدا و پشیمانی از گذشته است. انواع توبه عبارت‌اند از توبه عموم و توبه خواص. توبه عموم مصداق آیه ۳۱ سوره نور[۱۰۲] است و آیه دال بر توبه خواص آیه ۸ سوره تحریم[۱۰۳] است.
عبد در توبه دارای ۱۰ ویژگی باید باشد:
دیگر عصیان خدا نکند؛
اگر به معصیتی مبتلا شد اصراری بر آن نکند؛
در این صورت از آن معصیت توبه کند؛
از کردارش پشیمان باشد؛
پیمان ببندد که تا زمان مرگ استقامت بر طاعت کند؛
از عقوبت گناهش خوف داشته باشد؛
به بخشش گناهش رجاء داشته باشد؛
به گناهش معترف باشد؛
اعتقاد داشته باشد که خداوند توبه را برایش مقدر کرده است؛
برای کفاره گناهش و محو آن عمل صالح انجام دهد.[۱۰۴]
ب) مقام صبر
صبر در لغت به معنای مقاومت در مقابل دشمن در جنگ است و در اصطلاح به معنی ثبات دینداری در مقاومت با اتباع هوی است. نتیجه این جنگ پیروزی جنود عقل به جنود هوی و هوس است و میدان این نبرد قلب است.
برخی از نتایج صبر عبارت‌اند از:
حبس نفس بر عبادت خداوند
قناعت و رضای بر رزاق
خلق از او درامان‌اند
داخل در عموم آیات احسان و ایتاء ذی القربی میشود
از فحشاء به دور است[۱۰۵]
ج) مقام شکر
شکر اعتراف به این است که نعمت از جانب خداست و پاک کردن قلب از اینکه هرگونه فضل یا نعمت یا ایجاد یا امدادی را از غیر خدا بداند. شکر دقیق‌تر از ذکر است و هم شامل عمل جوارح ظاهری و هم عمل قوای باطنی مانند قلب و نفس و عقل و روح است. کسی شکر خداوند میکند که اسماء حسنی الهی را بشناسد و در عالم هیچ‌چیزی به‌جز آثار الهی نبیند. در مقابل شکر، کفر قرار دارد.
شکر قلب عبارت است از پیمان قلب بر توحید و تفکر بر نعم الهی و انصراف نیتها به محبت و مرضی الهی و شکر جوارح هم قیام جوارح به عمل در طاعت خداوند است.[۱۰۶]
د) مقام رجا

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.