روش عبارتست از مجموعهای از فعالیتها که برای دستیابی به هدف یا اهدافی خاص صورت میگیرد. لذا روش پژوهش را نیز میتوان مجموعه اقداماتی دانست که پژوهشگر با استفاده از آنها درصدد کشف پاسخ سوالات پژوهش، بررسی و یا عدم تأیید فرضیههای خود بر میآید. روشهای پژوهش در واقع ابزارهای دستیابی به واقعیتهای و ابسته به زمینه تحقیق به شمار میروند. روشهای مورد نظر متعدد بوده و هر کدام با توجه به تناسبشان به موضوع و فرضیههای تحقیق به کشف قوانین علمی کمک میکنند، لذا در هر پژوهش، محقق سعی میکند تا مناسبترین روش را انتخاب کند. چرا که شناخت و اقعیتهای موجود و پی بردن به روابط بین آنها مستلزم روشهایی است که به شکل دقیق بتواند ارتباط بین پدیدهها را تبیین نموده و به کشف واقعیتها منجر شود.
دستیابی به هدفهای علم یا شناخت علمی میسر نخواهد شد، مگر زمانی که با روششناسی درست صورت پذیرد. «روش سنگ بنای هر کار علمی است و اتخاذ روش علمی تنها راه دستیابی به دستاوردهای قابل قبول علمی است.» (ساروخانی، ۱۳۸۲، ص۱۲۷) با توجه به ضرورت روششناسی در امر تحقیق باید دانست که روش علمی، موجهترین روش جهت آگاهی انسان است و آنچه تحقیق به عنوان نتایج به دست میآورد بستگی زیادی به انتخاب روش دارد.(نادری و سیف نراقی، ۱۳۷۰، ۸۴) مقصود از روش علمی، راهها و شیوههایی است که پژوهشگر را از خطا محفوظ داشته و رسیدن به حقیقت را برای او امکانپذیر سازد.- این روش شکل خاص و نظامداری است از همه انواع بررسیها و تفکرات انعکاسی که منظور از کاربرد آن، افزایش میزان ارتباط بین جواب و مسئله مورد نظر و از طرفی بالا بردن اعتبار جواب و کاهش بهرهگیری میباشد. (هومن، ۱۳۸۰، ص۹۳) بنابراین،- هرتحقیقی راه و روش مخصوص به خود را دارد و روش کار تحقیق باید متناسب با هدفهای تحقیق باشد. (کیوی و کامپنهود، ۱۳۷۷،ص۱۸۵)
۲-۳- روش تحقیق
این تحقیق با استفاده از روش پیمایش صورت میپذیرد و ابزار گردآوری اطلاعات در آن، پرسشنامه است. در واقع با توجه به سوالات، اهداف و فرضیات پژوهش، اقدام به طراحی پرسشنامه نمودهایم. تحقیق پیمایشی یکی از فنون بسیار قدیمی تحقیق به شمار میرود، میتوان از روش پیمایشی برای هدفهای توصیفی، تبیینی و اکتشافی استفاده کرد. از تحقیق پیمایشی عمدتاً در مطالعاتی استفاده میشود که در آنها «فرد» واحد تحلیل در نظر گرفته میشود. اگرچه میتوان این روش را برای واحدهای دیگر تحلیل از قبیل گروهها و کنشهای متقابل به کار برد، که در اینجا باید از عدهای از افراد به منزله پاسخگو یا خبررسان استفاده کرد. (ببی، ۱۳۸۵، ص ۵۳۰) تحقیق پیمایشی احتمالاً بهترین روش برای آن دسته از پژوهندگان اجتماعی است که علاقهمند به جمعآوری دادههای اساسی برای توصیف جمعیتهای بسیار بزرگی هستند که نمیتوان به طور مستقیم آنها را مشاهده کرد. با نمونهگیری احتمالی دقیق میتوان گروهی از پاسخگویان را فراهم آورد که ویژگیهای آنان منعکس کننده ویژگیهای جمعیت بزرگتر باشند و پرسشنامههای استاندارد شده دقیق، دادههایی به دست می دهند که با دادههایی که از همه پاسخگویان به دست میآیند شباهت دارند و نتایج آنها قابل تعمیم است (ببی، ۱۳۸۵، ص۵۳۱) در تحقیقات پیمایشی از دو نوع پرسشنامه استفاده میشود. بعضی از پرسشنامهها دارای مجموعهای از سوالات استاندارد شده هستند که فقط یک دسته پاسخهای معین به آنها میتوان داد. پاسخگویان یا پژوهشگر، با زدن علامت، گروههای معینی از پاسخها را به سوالات پرسیده شده مشخص میکنند. پرسشنامههای برخوردار از سوالات بسته این مزیت را دارند که مقایسه و جدولبندی پاسخها آسان است، چراکه فقط با تعداد کمی از مقولهها سرو کار داریم. از سوی دیگر، از آنجا که آنها مجالی برای موشکافی در عقاید یا بیان شفاهی فراهم نمیسازند، اطلاعاتی که ارائه میکنند ممکن است دارای دامنه محدود باشد. نوع دیگر پرسشنامه، پرسشنامه دارای سوالات باز است که به پاسخگویان فرصت میدهد نظرات خود را با عبارات خودشان بیان کنند. پاسخگو در این پرسشنامهها به علامت زدن پاسخهای ثابت محدود نمیشود، پرسشنامههای باز انعطاف پذیرتر بوده و اطلاعات ارزشمندی نسبت به پرسشنامههای استاندارد شده فراهم میکنند. پژوهشگر میتواند پاسخها را پیگیری کند تا به نحو عمیقتری به آنچه پاسخگو فکر میکند پی ببرد. از سوی دیگر، استاندارد نکردن سوالات ممکن است پاسخها را دشوارتر کند. (گیدنز، ۱۳۷۶، ۷۲۹) مزیت عمده روش پیمایشی آن است که به پژوهشگر اجازه میدهد که دادههایی را از جمعیت بزرگ جمعآوری کند و آن را با پاسخهای سایر ملتها مقایسه کند. همچنین پیمایشها وسیله بسیار خوبی برای سنجش نگرشها و جهتگیریها در جمعیتهای بزرگ هستند. اما مهمترین ضعف این روش آن است که پاسخهای داده شده به سوالات ممکن است مصنوعی باشد. (سخاوت، ۱۳۷۹، ص۲۵)
پژوهشگران دست کم دو نوع پیمایش را به کار میبرند: پیمایش توصیفی، به منظور نمایش یا مستند کردن وضعیت یا نگرشهای جاری صورت میگیرد: یعنی آنچه را در وضع موجود هست، توصیف میکنند. پیمایش تحلیلی نیز، به منظور توصیف و تبیین این مطلب به کار میرود که چرا وضعیت خاصی وجود دارد. در این رویکرد معمولاً دو یا چند متغیر برای آزمون فرضیههای پژوهشی بررسی میشوند. نتایج به دست آمده، به محقق امکان میدهد تا روابط متقابل میان متغیرها را بیازماید و به پارهای تبیینهای استنباطی دست یابد.(ویمر و دومینیک، ۱۳۸۴، صص۲۶۵-۲۶۶) به علاوه پیمایش تحلیلی میکوشد(معمولاً با آزمون برخ

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

ی فرضیهها) وجود برخی شرایط را توصیف و تبیین کند.(ویمر و دومینیک، ۱۳۸۴، ص۳۲۸)
۳-۳- جامعه آماری
جامعۀ آماری، «مجموعهای از افراد است که در یک یا چند صفت مشترک بوده و علاقهمندیم که نتایج تحقیق و پژوهش خود را به آنها تعمیم دهیم.» (دلاور، ۱۳۸۳، ص ۱۲۰)
جامعه آماری این تحقیق کلیه خانواده های ساکن شهر تهران می باشد.طبق سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵، تعداد کل خانواده های ساکن در مناطق ۲۲ گانه شهر تهران ۲۲۴۵۶۰۱ خانواده می باشد. (amar.org.ir)
۴-۳ – واحد مشاهده
واحد مشاهده در این تحقیق فرد (عضوی از خانواده) میباشد.
۵-۳- واحد تحلیل
واحد تحلیل عبارتست از فرد، گروه، طبقه یا پدیدۀ اجتماعی و موضوعی که ویژگیهای آن مورد بررسی قرار میگیرد. به بیان دیگر، در تعیین واحدهای تحلیل این سؤال مطرح است که متغیر وابسته تحقیق، صفت چه چیزی یا چه کسی است؟ صفت مورد بررسی، صفت فرد است یا صفت گروه یا صفت طبقه و… . در واقع، واحد تحلیل همان موصوف است. «در پیمایش همواره لازم نیست که افراد محور (واحد تحلیل) مطالعه باشند، بلکه گروه یا سازمان یا حتی کل جامعه را میتوان محور مطالعه قرار داد.» (نجفی، ۱۳۸۴، ص۴۶) واحد تحلیل در این تحقیق، خانواده میباشد و سطح تحلیل میانه است.
۶-۳- روش نمونهگیری
مشاهده تمام کنشها و کنشگرانی که مرتبط با پدیده مورد مطالعه هستند هرگز امکانپذیر نیست. هر نمونهای زیر مجموعه خاصی از یک جمعیت است که برای استنباط ماهیت کل آن جامعه مورد مشاهده قرار میگیرد.(ببی، ۱۳۸۴، ص ۴۷) امکان بررسی یک موضوع در میان همه عناصر جمعیت امکانپذیر نیست. با بوجود آمدن روشهای نمونهگیری عاقلانه آنست که این عمل را با نمونهگیری انجام دهیم. نمونهگیری، یعنی« انتخاب تعدادی از افراد، حوادث و اشیاء از یک جامعه تعریف شده به عنوان نماینده آن جامعه.» (دلاور، ۱۳۸۳، ص۱۲۰)
با توجه به گستردگی جامعه آماری مناسبترین روش نمونهگیری استفاده از نمونهگیری خوشهای چند مرحلهای است . در این تکنیک کسب نمونه نهایی متضمن انتخاب چند نمونه مختلف است و به گونهای انجام میشود که هزینه مصاحبه نهایی به حداقل برسد. روش کار به این صورت است که ابتدا از میان مناطق ۲۲ گانه شهر تهران با استفاده از روش نمونهگیری تصادفی ، ۵ منطقه از شمال(منطقه ۱)، جنوب(منطقه ۱۶)، شرق(منطقه ۸)، غرب(منطقه ۲) و مرکز(مناطق ۶ و ۱۱) انتخاب میشود، با توجه به اینکه هر منطقه از تعدادی بلوک تشکیل شده است، در مرحله بعد با استفاده از نمونهگیری تصادفی ، چند بلوک را از هر منطقه انتخاب میکنیم و چون فهرست خانوارهای هر بلوک مشخص است، با استفاده از نمونهگیری تصادفی تعداد خانوارهای مورد نیاز را انتخاب میکنیم.
۷-۳- حجم نمونه و روش محاسبه آن
در مطالعات گسترده از آنجا که عناصر جامعه مورد مطالعه بیشمار است و امکان بررسی همه آنها وجود ندارد و از سوی دیگر به منظور صرفهجویی در هزینهها و دقت و سرعت بیشتر در عملیات و پژوهش از نمونه گیری استفاده میکنند.
تعیین حجم نمونه با استفاده از فرمول:
:N حجم جامعه آماری
:Z عدد استاندارد برای میزان اطمینان که برابر با ۹۵٫/. می باشد
:d میزان خطای استاندارد که برابر با ۵ درصد است
P و q: نسبت واحدهای دارای صفت مورد نظر و فاقد صفت مورد نظر در جامعه آماری که هر کدام ۵/. می باشند
: برابر است با حاصلضرب p در q
۸-۳- روش گردآوری اطلاعات
پرکاربردترین ابزار گردآوری دادهها در روش پیمایش « پرسشنامه » است ، پرسشنامه شیوه بسیار ساختمندی برای گردآوری دادههاست که در آن هر پاسخگو به مجموعه یکسانی از پرسشها پاسخ میدهد. ضمن آنکه از دیگر فنون روش پیمایش مانند مصاحبه نیز بهره خواهیم برد.
۹-۳- تعریف عملیاتی متغیرها
تعریف عملیاتی در واقع پایین آمدن از نردبان انتزاع است. به طوری که بتوان یک مفهوم را تا آنجا که ممکن است ملموس و مشهود کرد.
۱-۹-۳- سرمایه اجتماعی
برای سنجش متغیر وابسته تحقیق یعنی «سرمایه اجتماعی» از ۶۰ گویه استفاده شده است. سرمایه اجتماعی دارای سه بخش اعتماد اجتماعی، شبکههای اجتماعی و انسجام اجتماعی میباشد؛ اعتماد اجتماعی نیز از چهار بخش اعتماد بنیادی، اعتماد فردی، اعتماد عمومی و اعتماد نهادی تشکیل یافته است. جدول زیر معرفهای متغیر سرمایه اجتماعی و سطح سنجش آن را مشخص میکند.
جدول(۱-۳) اجزای سرمایه اجتماعی

عنوان متغیر معرف درجه(۱) معرف درجه(۲) سطح سنجش