۴-۲-۲- تعریف سرمایه اجتماعی
سرمایه، ثروت یا ارزشی است که از آن میتوان برای افزایش یا ایجاد منابع در اختیار و یا جدید استفاده کرد. سرمایه اجتماعی بیانگر کم وکیف روابط اجتماعی و نحوه تعاملات کنشگران اجتماعی است.
سرمایه اجتماعی یک مفهوم چندوجهی و در عین حال نامشخص با تعدادی از تعاریف رقیب میباشد. این ویژگی باعث یکی از پرمناقشهترین موضوعات در بین دانشمندان علوم اجتماعی در دهههای اخیر شده است و آن اینکه سرمایه اجتماعی چیست و چگونه مورد سنجش قرار میگیرد؟ وجود واژه اجتماعی در مفهوم سرمایه اجتماعی تأکید بر این دارد که این منابع، دارایی شخصی و فردی نیستند. این منابع در شبکه روابط قرار دارند. سرمایه انسانی عبارت است از آنچه که شما میدانید(مجموع شناختها، مهارتها و تجربیات). ولی سرمایه اجتماعی بستگی دارد به اینکه شما چه کسانی را میشناسید و با چه افرادی در ارتباط هستید (حجم این ارتباطات، کیفیت آن و تنوع شبکههای ارتباطی فرد). واژه سرمایه نیز تأکید بر این دارد که سرمایه اجتماعی مثل سرمایه انسانی یا مالی، مولد است. این سرمایه شما را قادر میسازد تا ارزشی به وجود آورید، کاری انجام دهید، به هدفی نایل شوید، مأموریتی در زندگی انجام داده و نقشی در جهان ایفا کنید. لذا هیچ فردی نمیتواند بدون سرمایه اجتماعی، به موفقیت نایل شود.
«کاواچی»[۳۹] سرمایه اجتماعی را منابع قابل دسترس در درون ساختارهای اجتماعی میداند از قبیل اعتماد، هنجارهای روابط متقابل و هدف متقابل که افراد را برای انجام کنشهای جمعی آماده میکند و به عنوان محصول فردی روابط اجتماعی و درگیری مدنی در سازمانهای رسمی و غیر رسمی ظهور میکند. کلمن نیز سرمایه اجتماعی را چنین تعریف میکند: سرمایه اجتماعی یک عنصر مجزا نیست بلکه مجموعهای از عناصر متفاوت است که دارای دو ویژگی مشترک هستند: تمام این عناصر دارای برخی از جوانب ساختار اجتماعی بوده و برخی از کنشهای افراد واقع در درون ساختار را تسهیل مینمایند. (شارع پور، ۱۳۸۵، ص۳۳)
« بوردیو»[۴۰] سرمایه اجتماعی را حاصل جمع منابع بالقوه و بالفعلی میداند که نتیجه مالکیت شبکه بادوامی از روابط نهادی شده بین افراد و به عبارت ساده تر، عضویت در یک گروه است. (شارع پور، ۱۳۸۵، ص۳۱)
پاتنام نیز در تعریف سرمایه اجتماعی مینویسد: اعتماد، هنجارها و شبکههایی که همکاری و تعاون را برای نیل به منافع متقابل آسان میسازند. (شارعپور، ۱۳۸۵، ص۳۵)
فوکویاما سرمایه اجتماعی را مجموعه معینی از هنجارها یا ارزشهای غیر رسمی تلقی میکند که اعضای گروهی که همکاری و تعاون میانشان مجاز است، در آن سهیم هستند. (شارعپور، ۱۳۸۵، ص۳۸)
در ۱۹۹۰ «بیکر»[۴۱] مفهوم سرمایه اجتماعی را منبعی تعریف کرده است که کنشگران آن را از ساختارهای خاص اجتماعی بر میگیرند و سپس در پیگیری منافع خود به کارش میبرند. (baker, 1990، ۶۱۹)
«شیف»[۴۲] به طور مبسوطتر سرمایه اجتماعی را اینگونه تعریف میکند: مجموعهای از عناصر ساختار اجتماعی که بر روابط میان مردم اثر میگذارند و نهادههای تابع تولید و یا توابع محدودیت را تشکیل میدهند.(Schiff, 1992,161)
«برت»[۴۳] سرمایه اجتماعی را دوستان، همکاران و تماسهای کلیتر که از طریق آنها فرصتهای استفاده از سرمایه مالی و انسانی به دست میآید، میداند. ( burt, 1992, 92)
«پورتز»[۴۴] (۱۹۹۸) نیز با تأکید بر کارکرد سرمایه اجتماعی در شرایط و موقعیتهای مختلف، در تعریف آن مینویسد: توانایی کنشگران برای تضمین مزایا و منافع بواسطه عضویت در شبکههای اجتماعی یا دیگر ساختارهای اجتماعی، این فرآیند جامعهپذیری، به نوبه خود به درونیشدن مجموعه خاصی از ارزشها و هنجارها منجر میشود که دیگران میتوانند از امتیازات و منافع آنها برخوردار شوند. (شارع پور، ۱۳۸۵، ص۴۰)
جدول ذیل تعاریف سرمایه اجتماعی را از دیدگاه اندیشمندان مختلف این حوزه به صورت مختصر نشان میدهد:
جدول (۲-۲) تعاریف سرمایه اجتماعی از نظر اندیشمندان

برای دانلود متن کامل این فایل به سایت torsa.ir مراجعه نمایید.

صاحبنظر تعریف سرمایه اجتماعی
بیکر سرمایه اجتماعی منبعیاست که کنشگراناز ساختارهای اجتماعی معینی به دست میآورند و از آن در جهتعلایق و منافعشاناستفاده میکنند. سرمایه اجتماعی به واسطه تغییر در روابط بین کنشگران حاصل میشود.
بلی و همکاران سرمایه اجتماعی عبارت است از شبکه شخصی هر فرد و پیوستگیهای نهادی نخبگان.
بوردیو مجموع منابع بالفغل و بالقوهای که با داشتن شبکه پایدار، مناسبات و روابط کموبیش نهادی شده حاصل از آشنایی یا شناخته یودن، پیوند دارد.
سرمایه اجتماعی، ساخته شده از تعلقات (اتصالات) اجتماعی است که در شرایط معین قابل تبدیل به سرمایه اقتصادی بوده و ممکن است به شکل مواردی چون؛ عنوان و نجیبزادگی نهادینه شود.
باکسمن و همکاران سرمایه اجتماعی به معنای تعداد افرادی که فرد میتواند انتظار کمک از آنها را داشته باشد و نیز منابعی که آنها در اختیار دارند، است.