۲-۲-۱۰-۲-۲- فرانسیس فوکویاما
سرمایه اجتماعی را به سادگی میتوان به عنوان وجود مجموعه معینی از هنجارها یا ارزشهای غیررسمی تعریف کرد که اعضای گروهی که همکاری و تعاون میانشان مجاز است، در آن سهیم هستند. البته از نظر فوکویاما هر گونه مشارکت در ارزشها و هنجارها منجر به تولید سرمایه اجتماعی نمیشود بلکه فقط آن دسته از هنجارهایی که مبتنی بر صداقت، انجام تعهدات و ارتباطات متقابل میباشند، میتوانند در تولید سرمایه اجتماعی موثر باشند. از دید فوکویاما، یکی از منابع اصلی برای تولید سرمایه اجتماعی در سطح جهانی، خانواده است ولی او به نقش ساختار و کارکردهای خانواده در تولید این نوع سرمایه توجه چندانی نکرده است.
فوکویاما به ذکر دو ویژگی مهم سرمایه اجتماعی میپردازد: اول این که، سرمایه اجتماعی متعلق به گروههاست نه افراد. دوم این که، سرمایه اجتماعی لزوماً امر مطلوبی نیست. (شارع پور، ۱۳۸۵، صص۴۰-۳۹)
فوکویاما در رابطه با سرمایه اجتماعی، هنجارهای اجتماعی را به دو قسمت تقسیم میکند:
هنجارهای مولد سرمایه اجتماعی ۲٫ هنجارهای غیر مولد
هنجارهای مولد سرمایه اجتماعی به ارتقای همکاری میان اعضای گروه منجر میشود و اساساً شامل سجایایی چون صداقت، تعهدات و ارتباطات دو جانبه نیز میباشد. اما هنجارهای غیرمولد بر خلاف هنجارهای مولد سرمایه اجتماعی کمکی به ارتقای همکاری میان اعضای گروه نخواهد کرد. پس ممکن است در جامعهای سرمایه اجتماعی و اعتماد متقابل را نبینیم ولی هنجارهای اجتماعی قوی، آن هم از نوع غیر مولد سرمایه اجتماعی وجود داشته باشد، مثل عدم اعتماد به دیگران. جامعهای که افراد حتی نباید به پدر و مادر خود اعتماد کنند، دارای یک هنجار اجتماعی قوی غیر مولد سرمایه اجتماعی است. فوکویاما در ادامه، اضافه میکند که البته تشکیل گروههای موفق، در نبود سرمایه اجتماعی با استفاده از انواع مکانیسمهای مشارکتی رسمی مانند قراردادها، نظام سلسلهمراتب، اساسنامهها، نظامنامهها، و مانند آن، کاملاً امکانپذیر است. اما در هنجارهای غیررسمی به طور فوق العادهای، هزینه بده و بستانهایی را که مستلزم این نوع مکانیسمها است، کاهش داده و تحت شرایطی معین میتواند به میزان بالاتری از سازگاری گروهی را تسهیل کند. (کلدی، ۱۳۸۴، صص ۱۸۸-۱۸۷)
فوکویاما سرچشمه سرمایه اجتماعی را در منابع زیر جستجو میکند:
۱٫هنجارهایی که به صورت نهادی ساخته شدهاند؛ این هنجارها در نتیجه کنش قصدمند موثر بر اجتماع، به طور کلی مثلاً از طریق نهادی مانند دولت تدوین میشوند، نهادهای رسمی مانند قوانین و نظامهای قانونی نیز در طول زمان هنجارهای رسمی درست میکنند، این هنجارها به دو صورت عقلانی و غیرعقلانی وجود دارند.
۲٫هنجارهای خودجوش؛ این هنجارها از کنشهای متقابل اعضای یک اجتماع به وجود میآیند. هنجارهای تعاونی و همکاری متقابل، نمونه ای از هنجارهای خودجوش هستند.
۳٫هنجارهای برونزاد؛ یعنی هنجارها از جاهایی غیر از همان جایی که در آن به کار رفته است سرچشمه میگیرند. دین، ایدئولوژی و فرهنگ و تجربه تاریخی مشترک در این خصوصیت دارای اهمیت هستند. این هنجارها با ارزشهای معنوی سنتی مانند؛ صداقت، پایبندی به تعهدات، عملکرد، قابلیت اطمینان در انجام وظایف (وظیفه شناسی)، رابطه متقابل و نظیر آن، مرتبط هستند.
۴- هنجارهایی که از طبیعت ریشه گرفتهاند( ساختمندیهای طبیعی ): مثل خانواده، نژاد و قومیت. (فوکویاما، ۱۳۷۹، صص ۱۳-۱۱)
فوکویاما معتقد است جوامع مدرن به جای آن که درصدد باشند که اخلاق اعضایشان را بهبود بخشند، در جستجوی تأسیس نهادهایی چون؛ حکومت متکی بر قانون اساسی و مبادله مبتنی بر بازار آزاد هستند تا رفتارهای اعضای خود را نظاممند کنند. او معتقد است جامعه مدرن بدون پشتوانه مذهب، فرهنگ و سنت تاریخی از پایه فرو خواهد ریخت.
فوکویاما سرمایه اجتماعی را جزء اساسی جامعه مدنی میداند و در عین حال معتقد است نهادهای جامعه مدنی، در ایجاد سرمایه اجتماعی و انتقال ارزشها و رفتارهای مدنی، نقش کلیدی دارند. شناخت ارتباط بین شبکههای اجتماعی جامعه مدنی و محیط انجمنی، مانند حکومت محلی، برای درک سرمایه اجتماعی ضرورت دارد. سرمایه اجتماعی میتواند در کوچکترین و پایهایترین گروه اجتماعی، یعنی خانواده و نیز در بزرگترین گروه یعنی ملت و در همه گروههای دیگر مابین اینها تجسم یابد. سرمایه اجتماعی از دیگر اشکال سرمایه انسانی متفاوت است، چرا که معمولاً از طریق سازوکارهای فرهنگی نظیر؛ مذهب، سنت یا عادت تاریخی، انتقال پیدا میکند. بنابراین، سرمایه اجتماعی از روابط نهادی یک جامعه مدنی شاداب و مبتنی بر فردگرایی همبستگی محور و شهروندی فعالانه تشکیل شده است. (پاول، ۱۳۸۷، ص۱۳۲)
جدول(۱۰-۲) تعریف سرمایه اجتماعی

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

بازهی سرمایه سطح تحلیل اهداف تعریف نظریه پرداز
خصوصی
(فردی و گروهی)
افراد در رقابت های طبقاتی تأمین سرمایه اقتصادی منابعی که دسترسی به کالاهای گروهی را فراهم می سازد بوردیو
خصوصی
(فردی)
افراد در شبکه ها و ساختارهای اجتماعی تأمین منابع نهفته در روابط حفظ منابع موجود دسترسی و استفاده از منابع نهفته در شبکه های اجتماعی لین
خصوصی و عمومی