به نظر آنها رفتار در پی زنجیره هایی از عوامل به وجود می آید و حلقه ماقبل بروز رفتار«قصد و نیت رفتاری» است. الگوی آنان نشان می دهد که«قصدها» به «گرایشها» و «هنجارها» ی مرتبط با رفتار متکی است. گرایش، یک متغیر فردی و شخصی است که طی آن، فرد خوب یا بد بودن یک رفتار(یا یک پدیده) را از نظر خودش ارزیابی می کند. هنجار منعکس کننده نفوذ و فشار اجتماعی است که شخص آن را برای انجام کاری(رفتار) احساس و ادراک می کند. در شرایطی ک گرایش ها و هنجارها، هر دو، در رابطه با رفتار مثبت باشند، قصد به انجام رفتار معین افزایش خواهد یافت. اما در صورتی که گرایش ها و هنجارها در تضاد باشند، قدرت نسبی آنها می تواند تعیین کننده مقاصد بعدی و رفتار متعاقب آن باشد این رابطه را می توان به شکل زیر نشان داد.
گرایش به رفتار
هنجار ذهنی
قصد و نیت
رفتار
شکل۲-۴: رابطه بین رفتار و هنجار افراد- منبع:(محسنی، ۱۳۷۳: ۱۲)
الگوی قصدهای رفتاری نشان می دهد که گرایش ها و هنجارها هر دو تحت تأثیر عقاید فرد درباره رفتارهای خاص هستند. آیزن و فیش باین در ادامه مطالعاتشان حاصل پژوهش های خود را در قالب«نظریه کنش موجه» عرضه کردند.(محسنی، ۱۳۷۳: ۱۰) اصطلاح کنش موجه به این معنی است که اکثر رفتارها به این دلیل انجام می شود که مردم به نتایج اعمال خود فکر می کنند و برای حصول پاره ای نتایج و پرهیز از برخی دیگر دست به انتخاب منطقی می زنند. عناصر نظریه آنان از دو عنصر اصلی تشکیل شده است: بخش شخصی و بخش اجتماعی که ترکیب پیش بینی کننده یک قصد رفتاری است. قصدی که در نهایت مشخص کننده رفتار است. عنصر شخصی این الگو یعنی گرایش فرد، حاصل دو عامل است: باور شخصی در زمینه نتایج آن رفتار مشخص و ارزیابی او از نتایج ممکن از انجام آن رفتار که هر یک از این دو عامل در میان افراد متفاوت است. عنصر اجتماعی این الگو یعنی هنجار ذهنی، منعکس کننده نفوذ و فشار اجتماعی روی یک شخص برای انجام یک رفتار است. به این معنی که شخص به این امر توجه دارد که تا چه حد رفتارش مورد تأیید یا توبیخ افراد یا گروه های خاصی قرار خواهد گرفت. این افراد یا گروه ها در واقع نقش یک مرجع هدایت کننده رفتار را دارند که ممکن است پدر و مادر، دوستان نزدیک، همکاران و یا اهالی یک محل باشند. الگوی مذکور را می توان به صورت زیر نشان داد.
قصد و نیت
باور درباره نتایج
ارزیابی نتایج
گرایش
توقعات دیگران
انگیزه برای برآوردن
توقعات دیگران
هنجار ذهنی
رفتار
شکل۲-۵: الگوی کنش موجه از دیدگاه آیزن و فیش باین- منبع(محسنی، ۱۳۷۳: ۱۵)
این متغیر خود به دو عامل دیگر تجزیه می شود:
الف- این انتظار یک رفتار خاص از سوی سایر افراد مهم گروه چگونه ارزیابی م یشود(انتظار دیگران)
ب- انگیزه فرد برای پیروی از انتظارات دیگران(میزان اهمیتی که فرد برای نظر مردم درباره رفتار خود قائل است).
نظریه کنش موجه معتقد است که قصدهای رفتاری تأثیر مستقیمی بر رفتار دارند. با این حال عوامل دیگری هم وجود دارد که بر رفتار مؤثر است. به عنوان مثال رفتاری که در گذشته انجام شده است در اغلب موارد مهمترین تعیین کننده رفتار در آینده است. صرف نظر از اینکه چه گرایشی اظهار شده و چه هنجارهایی مطرح باشد حرکت از قصد رفتاری به یک رفتار عینی می تواند تحت تأثیر عواملی چون امکان عینی اقدام نیز قرار گیرد. مثلاً اگر شخصی گرایش مبتنی بر کمک به فقرا داشته باشد و جامعه نیز این کار را ارزشمند ارزیابی نماید به طور طبیعی قصد رفتاری برای انجام آن افزایش می یابد. اما اگر این شخص خودش گرفتار فقر باشد و پولی در اختیار نداشته باشد که در این راه صرف کند دراین صورت به احتمال یاد این قصد رفتاری تبدیل به عمل نخواهد شد.
با توجه به اینکه یکی از عناصر تشکیل دهنده هر گرایشی عنصر ادراکی یا میزان شناختی که فرد از موضوع دارد می باشد م یتوان عناصر مؤثر در شکل دهی به یک کنش را به صورت زیر فهرست نمود:
انتظاری که افراد در مورد نتایج یک کنش دارند.
ارزیابی که از نتایج کنش می نمایند.
میزان اطلاعاتی که از ابعاد آن کنش دارند.
تصوری که از ارزیابی دیگران در مورد این کنش دارند.
انگیزه فرد برای برآوردن توقعات دیگران.
امکانات و وسایل لازم برای عملی ساختن کنش.
از مجموعه مباحث گذشته به روشنی می توان نتیجه گرفت که چون مشارکت یک کنش اجتماعی است، بنابراین می توان در توضیح و تبیین آن از نظریه های مربوط به کنش اجتماعی بهره گرفت. مطالعات نظری گذشته حاکی از این است که یکی از کارآمدترین نظریه ها دراین مورد«نظریه کنش موجه» م یباشد. با به کارگیری این نظریه در تبیین مشارکت متغیرهای اصلی مؤثر بر میزان مشارکت مشخص می گردند.
مجموعه عوامل مؤثر بر میزان مشارکت و نحوه تأثیر گذاری آنها را می توان به صورت شکل(۴) نشان داد.
امکان مشارکت
مشارکت
اطلاعات فرد در مورد مشارکت (معنی و ابعاد)
تصور فرد از پیامدهای مشارکت
ویژگی های فردی
سن، جنس، وضعیت تاهل
ارزیابی فرد از قضاوت دیگران درمورد مشارکت
تصور فرد از قضاوت دیگران در مورد مشارکت

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.