دسترسی به منابع مقالات : بررسی آرای تربیتی سیاست نامه ی خواجه نظام الملک توسی- قسمت ۱۰

اینک به هدف ومعنای تربیت ازمنظرچهره‌های برجسته‌ی دوره‌ی گلباریونان مختصراً اشاره می کنیم.
سقراط اگرچه سرآغازتربیت راشناسایی محدودیت‌های آدمی تلقّی می نمودومفتاح تعلیمات تربیتی‌اش،خودت رابشناس بودولیکن درنهایت،معلم راراهبرمدنیّت می‌دانست یعنی کسی که باید درپی حقیقت باشد.
افلاطون عقیده داشت که«تربیت خوب،آن است که روح وبدن راازهمه‌ی زیبایی وکمالی که قابلیت قبولش رادارندبهره دهد.»(همان،۱۳)و«ارسطونیزمعتقداست که فردتربیت شده‌ی حقیقی ازکمال خودآگاه است وفروتنی رانشانه‌ی ضعف می‌شمارد.»(همان،۱۰۵)دریک عبارت،آرمان تربیت یونانی،پشتیبانی ازترکیب فضیلت عقلی وبدنی بود.هم عقل وهم بدن هردوبایستی تربیت می‌شد.مهارت‌های عقلی وبدنی،هردوبایستی پرورش می‌یافت.بهترین زندگی آن بودکه موجب سازگاری کامل فردبامحیط خویش می‌شد.
اندیشه‌ی یونانی،برعکس فکرمسیحیت،براصول دهری وطبیعی بنیادنهاده شده است.پس ازدوره‌ی گلباریونان،وبه فاصله‌ی چهارسده عصرمسیحیت فرا می‌رسد.حضرت مسیح به پیروان خودمی‌فرمود«خدای بهشت وآسمان شماکامل است؛بنابراین،هماننداوکامل باشید لذا کمال انسان،هدف اصلی مسیحیت وشیوه‌ی زندگی آنان قرارگرفت.پاره‌ای ازمورّخان معتقدندکه آموزش وپرورش اولیه‌ی مسیحیان براین مبانی استواربود.آنان علی‌رغم این محتوی وهدف،خواستارفروتنی وتواضع وفقرورستگاری بودند.این روح مذهبی وجهان‌بینی،اساس آموزش وپرورش برای مسیحیان گردید که درآن کشیش،معلم،انجیل ونوشته‌های آن،محتوای تعالیم وآرمان‌های آن،مذهب جدیدو هدف نهائی گردید.آموزش وپرورشی که هدفش بسط ذهنیات واموراجتماعی نبودبلکه به اخلاق وپرورشِ روح توجّه داشت»(نخستین،۲۱۸:۱۳۷۹)مسیح تعلیم می‌دهدکه اگردوست داشتن رایادبگیریم،حقیقتاًتربیت شده‌ایم.
پس ازعصرمسیح،بایدبه تربیت رومی وبه ویژه عصرکنتیلیان(۳۵میلادی)اشاره نمودزیراآرمان تربیت وسیرت روم به بهترین وجهی به وسیله ی اومعرفی شده است.به نظرکنتیلیان،تنها زندگی باارزش‌ترازآن عمل است.تفکّرروحانی،برای دانشمندانی است که بخواهندازواقعیّت فرارکنند.این طرزتلقّی،موجب کم ارج شدن تفکُّرشده وپرداختن به فعّالیّت‌هاوموضعات عملی منجرآن می‌شودکه جنبه‌ی واقعی هدف‌هاوآرمان‌های فرایندتربیتی ازیادبرود.
درمیان فلاسفه‌ی مسیحی،برجسته‌ترین چهره‌ی اثرگذاراگوستین است.اوبه لحاظ بدبینی کامل به شایستگی بشربرزهدوانضباط تأکیدزیادی داردولذاتربیت رافرایندی غیرقابل انعطاف ساخت وبه صورت نوعی تلقین درآورد.
درسده‌های میانی،توماس اکوئیناس نماینده‌ی فکری این عصربه شمارمی‌رود.اومعتقداست که به تمام افرادبشرفروغ عقل که مبیّن جلال خداونداست،اعطاء شده است.وقتی که این فروغ به روشنی بدرخشد،تربیت شکوفامی‌شود.
درطول هزارسال قرون وسطی(سده ی پنجم تاپانزدهم)که اروپا دوران تاریکی راسپری می‌کرد،نه تنهاعلم وآگاهی توسعه وگسترش نیافت؛بلکه ازآزاداندیشی وافکاری که به نوعی مبیّن یک حقیقت علمی بوده ولی برخلاف آرای کلیسانظریه‌ای راعنوان می‌نمود،به شدّت جلوگیری به عمل می‌آمد.درمقطعی تاریخی ازقرون وسطی یعنی سال۵۷۹میلادی،باظهورپیامبراسلام(ص)،نقطه‌ی عطفی برای تاریخ بشریّت فرارسیدواسلام به عنوان آئین جدیدالهی،فرصتی برای ارائه‌ی آموزه‌های خویش یافت.
۲-۱۵-حکمت نظری وعملی
درخصوص نسبت میان حکمت وکمال آدمی بایدگفت که حکمت بردوقسم است:حکمت نظری وحکمت عملی؛زیراکمال انسان دردوچیزاست:شناخت حق وشناخت خیروخوبی برای عمل به آن،بازگشت اوّلی به علم وادراک مطابق باواقع است که آن راحکمت نظری می‌گویندومرجع دومی به کارعدل وصواب است که آن راحکمت عملی خوانند.
انبیای الهی دارای هردوحکمت هستند قرآن کریم این حقیقت رادربیان جامع خودچنین ترسیم می‌فرماید: «أَن أَنذِرُواأِنَّهُ لَآاَلَهَ إلَّآأَنَآفَآتَّقُونِ»(نحل،۲)
اکنون به پاره‌ای ازمواردآن درآیات الهی اشاره می‌شود.
۱-حضرت ابراهیم(ع):حکمت نظری«رَبِّ هَب لِی حُکماً»(شعرا،۸۳)وحکمت عملی«اَلحِقنِی بالصّآلِحِینَ»(شعراء،۸۳)
۲-حضرت موسی(ع):حکمت نظری:«اِنَّنی أَنَاالّلَّهُ لَآاِلَهَ اِلَّاانَا»(طه،۱۴)وحکمت عملی«فاعبُدنَی»(طه،۱۴)
۳-حضرت عیسی(ع):حکمت نظری:«انِّی عَبدُاللَّه»(مریم،۳۰)وحکمت عملی«وَاَوصَانی بِالصَّلاهِوَالزَّکَاهمَادُمتُ حَیًّا» (مریم،۳۱)۴
-پیامبراسلام(ص):حکمت نظری:« فَاعلَم اَنَّهُ لَا اِلَهَ اِلَّااللَّه»(محمّد،۱۹)وحکمت عملی:«وَاستَغفِرلِذَنبِکَ»(محمّد،۱۹)
۲-۱۵-۱-غایت هستی
برای تبیین هدف وغایت زندگی انسان،ناگزیرازتبیین غایت ومقصدهمه‌ی موجودات جهان هستی خواهیم بود.زیراانسان زیرمجموعه‌ی عالم وجوداست وتابع مقصدهمه‌ی پدیده‌هادرعرصه‌ی ممکنات می‌باشد.لذامفسّران درتفسیرسوره‌ی مبارکه‌ی توحید(اخلاص)می‌نویسند:
«دراین سوره،خداوندمتعال رابه احدیت ذات وبازگشت ماسوی‌اللّه درتمامی حوائج وجودی‌اش به سوی او،ونیزبه این که احدی،نه درذات ونه درصفات ونه درافعال شریک اونیست می‌ستاید.صمددراصل به معنای قصدکردن یاقصدکردن بااعتماداست،پس خدای تعالی،سرور و بزرگی است که تمامی موجودات عالم درتمامی حوائجشان اوراقصد می‌کنند.وقتی خدای متعال پدیدآورنده‌ی همه‌ی عالم است وهرچیزی راکه دارای هستی است خداوندبه اوداده است؛بنابراین هرچیزی راکه به

دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

عنوان چیزبرآن صادق باشددرذاتش وآثارش محتاج به خداونداست ودررفع نیازمندی‌هایش او را قصد می‌کند،هم‌چنان که خودش فرمود:«الَالَهُ الخَلقُ وَالاَمرُ.آگاه باش که خلق و امرازآن اوست»(اعراف،۵۴)ونیزبه طورمطلق فرمود:«وَاِنَّ اِلَی رَبِّکَ المُنتَهی.واین که پایان[کارها]به سوی پروردگارتوست»(نجم،۴۲)پس درهرحاجتی که درجهان تصوُّرشود،خدای سبحان صمد ومقصداست.ازاین جاروشن می‌شودکه تعریف صمدباالف ولام،به منظورافاده‌ی حصراست؛یعنی تنها خداوندمتعال صمدعلی‌الاطلاق است»(دهقان،۷۲:۱۳۷۹)
۲-۱۵-۲-غایت زندگی انسان
درآیات مختلف قرآن،به هدف آفرینش یامجموعه‌ی جهان هستی اشاراتی شده است که درآغازممکن است متفاوت به نظربرسدولی بادقّت می‌بینیم همه به یک حقیقت بازمی‌گردد:
«الف)عبادت وبندگی:«ومَاخَلَقتُ الجِنَّ وَالاِنسَ اِلَّالِیَعبدُونِ.وجنّ وانس رانیافریدم مگراین که مرابندگی کنند»(ذاریات،۵۶)
ب)علم وآگاهی ازصفات خداوند:«اَللّهُ الَّذِی خَلَقَ سَبعَ سَمَاوَاتِ وَمِنَ الاَرضِ مِثلَهُنَّ یُتُنُزَّلُ الاَمرُبَینَهُنَّ لِتَعلَمُوااِنَّ اللّهَ عَلَی کُلِّ شَیءٍقَدِیروَاَنَّ اللّهَ قَداَحَاطَ بِکُلِّ شَیءٍعِلمًا.خداکسی است که هفت آسمان راآفریدواززمین نیزهمانندآن‌هارا.فرمان[خدا]درمیان آن‌هافرودمی آید[وتدبیرمی‌کند]تابدانیدکه خدابرهرچیزی تواناست»(طلاق،۱۲)
ج)آزمایش بیشتر:«وَهُوَالَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالاَرضَ فِی سِتَّهِاَیَّامٍ وَکَانَ عَرشُهُ عَلَی المَاءِلِیَبلُوَکُم اَیُّکُم اَحسَنُ عَمَلاً.واوست کسی که آسمان‌ها وزمین رادرشش روزآفریدوعرش اوبرآب بودتابیازمایدکه کدام یک ازشمانیکوکارتراست»(هود،۷)
د)رحمت الهی:«وَلِذَالِکَ خَلَقَهُم…وبرای همین آن‌هاراخلق کرده است»(هود،۱۹)
دقّت دراین آیات نشان می‌دهدکه بعضی مقدمه برای بعضی دیگراست.آگاهی ومعرفت،مقدمه‌ای برای آزمون وتربیت بشروآن هم مقدّمه‌ای برای بهره‌گیری ازرحمت خداونداست.»(دهقان،۲۶۳:۱۳۷۹)
درقرآن نیزمراحلی برای هدف خلقت انسان بیان شده است:
«الف)آفرینش برای آزمایش.لِیَبلُوَکُم.
ب)آزمایش برای جداکردن خوبان ازبدان است.«لِیَمِیزَاللّهُ الخَبِیثَ مِنَ الطَّیِّبِ.»(انفال،۳۷)
ج)جداکردن خوبان ازبدان برای جزاوکیفرمتناسب است«لِتُجزِی کُلُّ نَفسٍ بِمَاکَسَبَت»(جاثیه،۲۲)
د)جزاوکیفرمتناسب برای عمل به وعده است؛«وَعداًعَلَینَا»(انبیاء،۱۰۴)»(همان،۲۷۳)
۲-۱۵-۳-خودیابی زمینه‌ی خدایابی
برای پی بردن به مفهوم حکمت نظری وعملی در زندگی انسان می‌توان بااستنادبه آیه‌ی شریفه‌ی«عَلَیکُم اَنفُسَکُم.مراقب خودتان باشید»(مائده،۱۰۵)که مؤمنین راامربه پرداختن نفس خودنموده فهمیدکه منظوراین است که آدمی،نفس رازیرنظرگرفته واعمال صالح اوراکه سرمایه وتوشه‌ی فردای اوست،تحت مراقبت قراردهد؛زیرابرای نفس،امروزوفردائی است ونفس هرآنی درحرکت ودرطی مسافت است؛ومنتهای سیرش خداوندسبحان است.چه نزداوست حسن ثواب یعنی بهشت.
«برانسان است که این راه راادامه داده همواره به یادخدای خودبوده لحظه‌ای فراموشش نکند،چه خدای سبحان؛غایت وهدف است وانسان عاقل هدف راازیاد نمی‌برد،زیرا می‌داند که فراموش کردن هدف باعث ازیادبردن راه است،روی این حساب،اگرکسی خدای خودرافراموش کندخودراهم فراموش کرده واین همان هلاکت است.»(طباطبائی،۲۸۲:۱۳۶۲)
درمباحث مربوط به خودیابی که مظهری ازخودآگاهی است،درحقیقت می توانیم اصطلاح هویت فردی رانیزبه کارببریم؛زیراهویت همان حقیقت شخص است که مشتمل برصفات جوهری اومی‌باشد.این همان مفهومی است که درخودشناسی به دنبال دست‌یابی بدان هستیم.لذامی‌توان گفت که«باتحقّق خودیابی وخودآگاهی بخش عمده‌ای ازهویت فردی نیزمحقق می‌شود.»(شرفی،۳۰:۱۳۸۷)
۲-۱۵-۳-۱-استنتاج
۱-همانگونه که قبلاًاشاره شد،اهداف گوناگونی که ناظربرخلقت وزندگی انسان است،به نوعی درراستای یک غایت کلّی بوده ودرمفهوم رحمت الهی تبلورمی‌یابد.چنان که درقرآن فرمود:«مگرآن که رحم کندپروردگارتووبرای همین آنان راخلق کرده است»(هود،۱۱۹)
۲-رحمت الهی به دوشکل عام وخاص آن جلوه‌گر می‌شود.رحمت عام شامل همه‌ی موجودات هستی می‌شود:
«َرحمَتِی وَسِعَت کُلَّ شَیءٍ.ورحمت من همه چیزرافراگرفت.»(اعراف،۱۵۶)
ولی رحمت خاصّ،برخی ازبندگان برگزیده‌ی الهی رادربرمی‌گیردنظیر:«نُصِیبُ بِرَحمَتِنَامَن نَشَاءوَلَانُضِیعُ اَجرَالمُحسِنِینَ.مارحمت خودرابرهرکس بخواهیم ارزانی می‌داریم واجرنیکوکاران راضایع نمی‌سازیم.بدین سان فرمان‌روایی دادیم یوسف رادرزمین تاجایی گیردازآن هرجاکه خواهدورسانیم به رحمت خویش هرکه راخواهیم وتباه نکنیم پاداش نکوکاران را»(یوسف،۵۶)
ویاموارددیگری که درآیاتی نظیرسوره‌ی مریم،۵۰و۵۳وانبیاء۷۵و۸۶به آن‌هااشاره شده است.لازم به ذکراست که دربرخی آیات قرآن،به رحمت اختصاصی پروردگارمتعال نیزاشاره شده است؛نظیر:«وَاللّهُ یَختَصُّ بِرَحمَتِهِ مَن یَشَاءوَاللَّهُ ذُوالفَضلِ العَظیِم.امّاخداهرکه راخواهدخاصِّ رحمتِ خویش می‌کندکه خداوندصاحب فضل وکرم بزرگ است»(بقره،۱۰۵)

علمی : بررسی آرای تربیتی سیاست نامه ی خواجه نظام الملک توسی- قسمت ۵

یکی ازنام‌دارترین سیاست‌نامه‌نویسان درقرن پنجم خواجه‌نظام‌الملک‌توسی بوده که ازچهره‌های استثنائی درسیاست‌نامه‌نویسی به شمارمی‌آید.اوباآمیزش افکاروعقایدباتجربه‌های گران‌سنگ خودبه آفرینش داستان‌هاواندرزهای حکیمانه‌ی تربیتی پرداخته است.هرحکایت وخبری درسیرالملوک برای شکل‌گیری بهتر،مواردی راکانون توجه‌ی خودقرارداده که نمودار داشته های این وزیربزرگ ایرانی است.وی باتوانمندی‌های خودتوانسته نکات تربیتی ارزشمندی رادرسیاست نامه بیافریندوپایه گذاراثری جاودان باشد.
درپایان‌نامه‌ی حاضر،به بررسی آرای تربیتی سیاست نامه‌ی خواجه‌نظام‌الملک‌توسی پرداخته شده است.
اساس این پایان نامه برپنج فصل بنانهاده شده است: بعدازبیان کلّیات درفصل اوّل،درفصل دوّم به بنیادنظری مربوط به موضوع یعنی آرای تربیتی،تربیت وتعاریف وتقسیم بندی‌های آن پرداخته شده است.فصل سوّم به شرح زندگی‌نامه،آثاروسبک شخصی خواجه‌نظام‌الملک اختصاص یافته است.درفصل چهارم،تجزیه وتحلیل وبررسی آرای تربیتی موجوددرسیرالملوک نظام‌الملک ارائه شده وسرانجام درفصل پنجم،نتیجه‌گیری آورده شده است.
ازموانع وتنگناهای موجودبرای این پایان‌نامه،می‌توان به عدم پیشینه‌ی تحقیقاتی درباره ی آرای تربیتی نهفته دربطن سیرالملوک هاازجمله سیاست‌نامه‌ی خواجه،محدودیت منابع موجوددرخصوص نظام‌الملک اشاره نمود.دراین پایان‌نامه ازسیاست‌نامه بامقدمه وتعلیقات عطاءاللّه تدین بیشتراستفاده شده است.
اندرزنامه،به عنوان رایج‌ترین شکل بیان اندیشه‌ی سیاسی دردوره‌ی اسلامی،ازاهمیّت ویژه‌ای برخورداراست،زیرااین رساله‌ها عموماًبه هدف تأثیرگذاری برمناسبات سیاسی وتصمیم‌گیری شهریار،وباتوجه به آرایش نیروهای سیاسی به نگارش درمی آیندوازاین حیث آن‌هارامی توان نوشته‌های سیاسی به معنای دقیق کلمه دانست.سنّت اندرزنامه‌نویسی به دوره‌ی ساسانی باز می گردد،که باگسترش نهاددربار،لاجرم تشریفات وآیین‌های وابسته به سلطنت نیزتوسعه یافته وطبقه‌ای ازفرهیختگان دردربارشکل گرفت که یکی ازوظایف آن‌هاتربیت این آداب به شاه‌زادگان ونگارش آثاری تربیتی برای شاهان بود.
۱-۲-بیان مسأله
خواجه‌نظام‌الملک،یکی ازبزرگ‌ترین نویسندگان قرن پنجم درعرصه‌ی سیاست‌نامه‌نویسی است.دربین سیرالملوک‌هایی که به رشته۲ی تحریر درآمده است ازموفّق‌ترین دستاوردهای تربیتی-سیاسی قلمدادمی‌شود.سیاست‌نامه‌نویسی،هنری بسیارارزشمندوسترگ است که تأثیراجتماعی چشم گیروعمیقی به همراه داردوباتوجه به نیازانسانِ امروزبه پرورش روح،این هنرهم چنان موردتوجه است.
برای شکل‌گیری سیاست‌نامه،عناصروساختاری به کارمی رودکه این عناصرازیک طرف نیازمندآموزه‌هاوارزش‌های اخلاقی وتربیتی آن‌هادرضمیرخویش هستند،وازطرف دیگربه زندگی اجتماعی نویسنده گره خورده است.این عناصرباعناوینی چون سیاست عملی،شروط وبایستگی‌های حکومت،درصدتأثیرحوزه‌ی اخلاق وتربیت درحکم رانی،حیات فردی واجتماعی،معرفی می گردند.
این که کیفیت به کارگیری عناصرتربیتی درسیاست‌نامه چگونه است سؤالی است که درباره ی آن می‌توان به تحقیق وتفکرپرداخت.بررسی سبکی این اثرسبب آشنایی بهتر وبیشتربانویسنده می شود.درتحقیق حاضرتلاش شده تاآرای تربیتی سیرالملوک خواجه به تفصیل موردبررسی وتحلیل قرارگیرد.
واژه‌ی تربیت ازریشه‌ی(رَبَو)به معنای زیادت وفزونی ورشدوبرآمدن گرفته شده است وکاربردهای مختلف ازاین ریشه همه همین معنارادربرداردچنان که(ربو)نفس عمیق وبلندراگویندکه موجب برآمدن سینه است و(ربوه ورابیه)سرزمین بلند ومرتفع راگویندو(ربا)یعنی افزون شدونموکرد.
تربیت عبارتست از پرورش مهارتهای مختلف زندگی که بر سه عامل حواس،تخیل وشخصیت فرداثرمی‌گذارد.درتعریف دیگر؛انتخاب رفتاروگفتارمناسب،ایجادشرایط وعوامل لازم وکمک به شخص مورد نظر تا بتوانداستعدادهای نهفته‌اش رادر تمام ابعادوجودو به طورهماهنگ شکوفا سازدو به تدریج به سوی اهداف وکمال مطلوب حرکت کند.
سیاست‌نامه یاسیرالملوک اثرخواجه‌نظام‌الملک‌توسی است که درقرن پنجم وبه زبان فارسی درآیین فرمانروایی،کشورداری،اخلاق وسیاستِ پادشاهان گذشته نوشته شده است.سبک این کتاب ساده وخالی از تکلُّف وتصنُّع است وازشاهکارهای زبان فارسی به شمارمی آید.نظام‌الملک نگارش این کتاب رابه فرمان ملک‌شاه سلجوقی آغازکردودردوره ی سلطنت محمدبن‌ملکشاه به پایان رسانید.
ابوعلی‌حسن‌پسرعلی‌پسراسحاق‌توسی شناخته شده به خواجه‌نظام‌الملک‌توسی(۴۰۸-۴۸۵ه.ق)وزیرنیرومنددوتن ازشاهان دوره ی سلجوقیان درایران بود؛وی نیرومندترین وزیردردودمان سلجوقی بودوسلجوقیان نیزدرزمان وی به اوج نیرومندی رسیدند.اوبیست ونه سال به سیاست درونی وبیرونی سلجوقی جهت می داد.
نهضتی که نظام‌الملک باساختن نظامیه‌های متعدد بوجودآورد به زودی وباسرعتی شگفت‌آور درسراسرشهرهای کشورهای اسلامی دنبال شد.به طوری که درسده‌های پنجم وششم هیچ شهری نبودکه درآن مدارس متعددوجود نداشت چه کوچک چه بزرگ امرا وحاکمان نیز به پیروی ازوی یابرای نشان دادن علاقه‌ی خودبه علم،به احداث مراکز تعلیم درشهرهای خودهمت گماشتندوکلیه مدارس دارای کتابخانه‌ی معتبر بودند.
برخی از پندهاومثلهای گرانبهایش دربخش‌های اخلاقی درباب نحوه ی حکمرانی‌های پادشاهان ازقبیل م

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

قبولیت مشورت ودوری جستن ازتعجیل دراُمُور کارهاودربخشش به بندگان لایق آمده است.
وی درفصل سی‌ونه این کتاب دردوری جستن ازشتاب کردن وتعجیل،اشارات سلیس وبه جایی آورده است.
درفصل چهل‌ویکم کتابش دررسیدگی براحوال مستحقان وعالمان دین ازبیت‌المال تاکید شده است.
فرازی دیگرازموضوعات تربیتی درسیاست نامه اشاره داردبه اینکه ازبوذرجمهرپرسیدندکه علّت نابودی پادشاهی آل ساسانی چه بوده است درحالی که ازاندیشه‌های والای تو-که درتدبیروخردودانش بی‌هم‌تایی-بهره می‌بردند.بوذرجمهرپاسخ می‌دهداین که کارهای بزرگ رابه آدم‌های کوچک می دادند.
خواجه درپاسخ پاسبانان که فقیرراخواستندازوی دورسازنداظهارمی‌داشت شمابرای خدمت به چنین انسانهایی ضعیف ودرمانده انتخاب شده‌ایدوگرنه پادشاهان واُمرانیازی به خدمت شما ندارند.
مجلس خواجه مملوازعلما ودانشمندان وفقها بودتاجایی که بسیاری بروی خرده می‌گرفتندکه هم‌نشینی باعلماتوراازمسایل سیاسی بازداشته است.پاسخ می‌گرفتندکه آنهازیبایی دنیاوآخرت می‌باشندواگرآنهارابرسرم قراردهم بازهم آنهابزرگترازآنند.
هنگامی که ابوالقاسم‌قشیری وامام‌الحرمین‌جوینی برخواجه واردشدندازاحترام محدودخواجه نسبت به خودخرده می گرفتنددرمقابل پاسخ می شنیدندکه ابوالمعالی‌جوینی وابوالقاسم‌قشیری وامثال آنهازمانی برمن واردمی‌شوندبسیارمراتمجیدمی‌کنندومرا ازمنزلتی که درآن هستم بالاترمی‌برندوسخن آنهاسبب ایجادکبروغروردردرون من می شود.
درتربیتی بودن این کتاب بایدگفت که سیرالملوک برای عنوان نمودن اوضاع اجتماعی زمانه ازجمله کتب سودمندبه شمارمی آید.نظام‌الملک ازکسانی است که جاذبه‌ی خاصی نسبت به انسان های صالح دراودیده می شدوازپندواندرزهای حکیمانه‌ی آن هاسخت متأ‌ثِّرومتألِّم می گشت.
این مطالب و سایر موارد نشان می‌دهد که مسایل تربیتی فراوانی درسینه سیاست‌نامه مستتروناشناخته باقی مانده که تحقیق وتفحص ماراطلب می کندتاباعقاید ناب اخلاقی خواجه‌نظام‌الملک هرچه بیشترآشناشویم.
۱-۳-سؤالات تحقیق
این پایان‌نامه جهت پاسخ‌گویی به سؤالات زیربه رشته‌ی تحریردرآمده است:
۱- سر‌چشمه‌ی آرای تربیتی خواجه‌نظام‌الملک از کجاست ؟
۲- تاثیرادبی وتاریخی سیاست‌نامه درامورتربیتی چگونه است ؟
۱-۴- اهمیت وضرورت تحقیق
دررابطه باسیرالملوک بررسی‌هایی صورت پذیرفته است.بیشتربررسیهای انجام شده درخصوص فضایی بوده که نظام‌الملک درآن قرارداشته است.برخی ازمحققین،همه‌ی مجموعه‌ی کتاب رافقط از جنبه‌ی سیاسی آن موردبررسی قرارداده اندکه به علّت تنوع وتکثّرمطالب وپرداختن به یک بُعد،نتایج حاصله چندان قاطع ودقیق به نظرنمی‌رسد.در خصوص آرای تربیتی سیرالملوک خواجه۲نظام تحقیق چندانی صورت نگرفته است.
بنابراین بررسی آرای تربیتی سیرالملوک به خوانندگان کمک می کندتابااین کتاب ارتباط آگاهانه وشفاف‌تری برقرارکنند.
بعدازانجام پژوهش،خوانندگان می‌توانند باآرای تربیتی سیاست‌نامه آشنا شوند،به بررسی دستورات تربیتی سیرالملوک تأثیرات،‌پیامدها و مقاصد آن بپردازند،ازآرای تربیتی خواجه‌نظام‌الملک در جهت رشد و تعالی اخلاق در آموزش وپرورش بهره مندگردند.
ازسویی دیگر،تحقیق حاضرمی تواندآگاهی لازم رابرای گروههای هدف خودازجمله خانواده‌ها،دانشجویان وتمام کسانی که برای تعلیم و تربیت صحیح تلاش می کنندفراهم سازد.
۱-۵-پیشینه‌ی تحقیق
تاکنون درخصوص سیاست‌نامه تحقیقاتی انجام گرفته است؛هرکدام ازاین تحقیقات،جنبه‌های مختلفی راموردنظرقرارداده اند.نویسندگان وپژوهشگران بزرگی دراین زمینه کتاب هاومقالات ارزنده‌ای نوشته‌اندکه می‌تواندبرای دانش‌پژوهان بسیارراه گشاومفیدباشدنام تعدادی ازاین کتاب‌هادربخش منابع ذکرشده است.
موضوعات ونویسندگانی که تلاش کرده‌اندسیرالملوک رادرقالب پایان‌نامه بررسی کنندعبارتنداز:در خصوص مطالعه‌ای درباب ارزیابی الگوی مشروعیت سیاسی حکومت سلجوقیان درسیاست‌نامه‌پور،پیرامون نسبت انسان‌شناسی واعتمادسیاسی دراندرزنامه‌های ایرانی:بررسی تطبیقی نامه‌ی تنسر وسیاست‌نامه بوسیله‌ی محمدعلی قاسمی،درموردمختصات پندنامه‌های فارسی از قرن۴تا۶ باتکیه برقابوس‌نامه،سیاست‌نامه ونصیحه‌ الملوک توسط اصغرالهیاری مقالات و پایان‌نامه‌هایی موجوداست اما ازنظرنگارنده تاکنون تحقیق مستقلی درزمینه‌ی بررسی آرای تربیتی سیاستنامه‌ی خواجه‌نظام‌الملک‌توسی صورت نگرفته است؛بنابراین این پژوهش می توانددریچه‌ی جدیدی برروی ادب دوستان بگشاید.
۱-۶-اهداف تحقیق
هدف کلِّی پژوهش حاضر،بررسی سیرالملوک خواجه‌نظام‌الملک‌توسی ازلحاظ آرای تربیتی موجوددرآن است.
۱-۷-فرضیه‌های تحقیق
۱-دراین کتاب هم پندومثل،هم تفسیرقرآن واخبارحضرت رسول(ص)وقصص انبیا(ع)وهم سیرت وحکایات پادشاهان عادل دیده می‌شود.ازاخبارگذشتگان نقل می‎کند.افسانه‌های ماندگان رانیزدرآن مشاهده می‌کنیم.به عبارتی باسیاست وتربیت درسیرالملوک به یک شیوه روبرو می‌شویم.
۲-به علّت این‌که دارای ایجازمی‌باشدمناسب حال پادشاه دادگرمی‌باشد.ازآنجایی که بیان ادبی تاثیر بیشتری رادرمخاطبان خودبرجای خواهدگذاشت بسیار سودمند خواهدبود.نویسنده،شخصیت‌های متن تربیتی‌اش راهنرمندانه به مخاطبانش م
عرفی کرده است درشیوه‌ی شخصیت‌پردازی،به نحومطلوب وادیبانه نظرطالبان امورتربیتی رابه خودجلب می کند.

۱-۸-تعریف واژه‌ی کلیدی

دسترسی به منابع مقالات : بررسی آرای تربیتی سیاست نامه ی خواجه نظام الملک توسی- قسمت ۴

۴-۶-۲-۳-جلوگیری ازظلم عمال بررعیّت………………………………………………………………………….۱۲۳
۴-۶-۲-۴-جلوگیری ازظلم مقطعان بررعیّت……………………………………………………………………….۱۲۴
۴-۶-۲-۵-جلوگیری ازظلم مردم بریکدیگر…………………………………………………………………………۱۲۵
۴-۶-۲-۶- نظارت برامرقضاوت برای حسن اجرای عدالت…………………………………………………..۱۲۵
۴-۶-۲-۷-ارتباط دین ودولت……………………………………………………………………………………………۱۲۹
۴-۷-نکات تربیتی برای فرمان روا……………………………………………………………………………………..۱۳۲
۴-۷-۱-رازآفرینش سیرالملوک………………………………………………………………………………………….۱۳۳
۴-۷-۲-ضرورت شایسته‌سالاری………………………………………………………………………………………..۱۳۴
۴-۷-۳- تحلیل وانگیزه‌های انتقادی نظام الملک ازوضع دیوانی واداری موجود………………………..۱۳۶
۴-۷-۳-۱-کردارنامه‌ی سفیران…………………………………………………………………………………………..۱۳۷
۴-۷-۳-۲-پادشاه…………………………………………………………………………………………………………….۱۳۸
۴-۷-۳-۲-۱-خیرخواهی یاخودخواهی………………………………………………………………………………۱۴۰
۴-۷-۳-۲-۲-هرج ومرج درگزینش…………………………………………………………………………………..۱۴۰
۴-۷-۳-۲-۳-شورا…………………………………………………………………………………………………………..۱۴۱
۴-۷-۳-۲-۴-تربیت برای سیاست……………………………………………………………………………………..۱۴۲
۴-۷-۳-۲-۵-دیدگاه خواجه‌نظام‌الملک نسبت به جایگاه زن………………………………………………….۱۴۳
۴-۷-۳-۲-۶-مصلحت‌اندیشی یک شاخصه ی تربیتی…………………………………………………………..۱۴۶
۴-۷-۳-۲-۷-سامان‌دادن روابط شهریاروسایرطبقات جامعه وگروه‌های مذهبی…………………………۱۵۰
۴-۷-۴-درتربیت پادشاهان………………………………………………………………………………………………..۱۵۴
۴-۸-شاخصه‌ی تربیتی درسیرالملوک………………………………………………………………………………….۱۵۸
۴-۸-۱-تربیت وتعلیم دین………………………………………………………………………………………………..۱۵۸
۴-۸-۲- رعایت عدالت نسبت به کارگزاران………………………………………………………………………..۱۵۹
۴-۸-۳-عدم شتاب‌زدگی………………………………………………………………………………………………….۱۶۵
۴-۸-۴-سیره‌ی عملی نظام‌الملک……………………………………………………………………………………….۱۶۰
۴-۸-۵-لازم وملزوم بودن تربیت وسیاست…………………………………………………………………………۱۶۳
۴-۸-۵-۱-اموردیوانی………………………………………………………………………………………………………۱۶۴
۴-۸-۵-۲-امورنظامی……………………………………………………………………………………………………….۱۶۶
۴-۸-۵-۳- تنظیم امورجاری مرکزترتیبات اجرایی دربار……………………………………………………….۱۶۸
۴-۸-۶-خواجه‌نظام‌الملک درجدال بادگراندیشان………………………………………………………………….۱۷۱
فصل پنجم:نتیجه گیری وپیشنهاد
۵-نتیجه‌گیری…………………………………………………………………………………………………………………..۱۷۶
ارائه‌ی پیشنهاد………………………………………………………………………………………………………………….۱۷۸
نمودارها………………………………………………………………………………………………………………………….۱۷۹
فهرست منابع…………………………………………………………………………………………………………………..۱۸۴
چکیده:
سیاست‌نامه‌ها مانند هر پدیده‌ی ادبی دیگر،درانعکاس ساختاربنیادین جامعه مؤثّرند.سیاست‌نامه‌ها نوعی ادبیات که براساس شرایط ومحیط اجتماعی وویژگی‌های درونی افرادی که به آن پرداخته اند،درچارچوب خاصّی نوشته می شوند.خواجه‌نظام‌الملک‌توسی یکی از سیاست‌نامه‌نویسان بنام ایران است.اثرمشهور او سیاست‌نامه نام داردکه یکی ازبی‌تکلّف‌ترین نمونه‌های نثرفارسی کهن،به حساب می‌آید.وی ازقالب سیاست‌نامه‌ برای بیان مشکلات واصلاح جامعه بهره برده است.نگارنده‌ی این سطورباتحقیق وپژوهش دراین اثر به این نتیجه رسیده است که تأثیرادبی وتاریخی سیاست نامه درامورتربیتی ازقدرت واستحکام لازم برخورداراست.نظام‌الملک تربیت‌دهنده‌ای است که می کوشد امورمملکت رابرپایه‌ی دین وعقلانیت استوارسازد و در اندیشه‌ی سیاسی خودمبانی تربیتی رابامسائل سیاسی ایران باستان بیامیزد.به همین دلیل می توان سرچشمه‌ی آثارتربیتی خواجه‌نظام‌الملک را در این راستا ارزیابی کرد.وی درفصل‌های گوناگون این کتاب سعی نموده گوهرتربیت راهمچون نگینی برانگشتری قدرت سیاسی بنشاندوبه همین دلیل تأثیری شگرف به لحاظ ادبی وتاریخی برامورتربیتی داشته باشد.
کلیدواژه‌ها:آرای تربیتی،سیاست‌نامه،خواجه‌نظام‌الملک.
فصل اول
کلیات تحقیق
۱-۱-مقدمه
تربیت همواره همراه انسان بوده وبخش جدایی‌ناپذیرموجودیت بشراست.زیرا بشردارای نیازهایی برای زندگی بهتراست.تربیت برای اصلاح جامعه دارای ارزش حیاتی می باشد.تربیت براساس شرایط ومحیط اجتماعی وویژگی‌ها وداشته‌های افرادی که به آن پرداخته‌انددرقالب ها،چارچوب هاوانواع گوناگونی پدیدارشده است.درعصرسلجوقیان سیاست‌نامه‌نویسی یکی ازموا

دانلود متن کامل این پایان نامه در سایت abisho.ir

ردی بوده که موردتوجه قرارگرفت.اثرگران قدرخواجه نیزازاین امرمستثنی نیست.موفَّقیت خواجه دراین امرسبب سازتحولی دراین زمینه گردیدتانویسندگان بسیاری دست به آفرینش سیاست نامه بزنند.

سامانه پژوهشی – بررسی رابطه استرس شغلی و سلامت روان با تاکید بر نقش واسطه ای راهبردهای مقابله ای …

۱۴۳/۰

راهبرد مسألهمدار

۲۰۳/۰-

سلامت روان

۲۰۳/۰-

راهبرد هیجانمدار

۱۹۳/۰

سلامت روان

۱۹۳/۰

در نهایت فرضیه اصلی پژوهش یعنی فرضیه چهارم که عنوان میدارد “راهبردهای مقابله با استرس دارای نقش واسطهای در ارتباط بین استرس شغلی و سلامت روانی میباشد.” مورد تأیید واقع میگردد. چرا که با مقایسه ضرایب مسیر استرس شغلی در شکل ۱-۴ با شکل ۵-۴ و با کاهش ضرایب مسیر مستقیم استرس شغلی به سلامت روان (از ۲۶/۰ در دیاگرام ۱-۴ به ۱۱/۰ در دیاگرام۵-۴) متغیر راهبردهای مقابله با استرس (مسألهمدار و هیجانمدار) دارای نقش واسطه‌ای در رابطه بین استرس شغلی و سلامت روان در نظر گرفته میشوند. همچنین با مقایسهی ضرایب مسیر ابعاد استرس شغلی (تضاد شغل و ابهام نقش) در شکل ۲-۴ با شکل ۶-۴ و با کاهش ضرایب مسیر مستقیم استرس تضاد شغل به سلامت روان (از ۱۸/۰ در دیاگرام ۲-۴ به ۱۲/۰ در دیاگرام ۶-۴) و با کاهش ضرایب مسیر مستقیم استرس ابهام نقش به سلامت روان (از ۲۱/۰ در دیاگرام ۲-۴ به ۱۱/۰ در دیاگرام ۶-۴)، متغیر راهبردهای مقابله با استرس (مسألهمدار و هیجانمدار) دارای نقش واسطه‌ای در رابطه بین ابعاد استرس شغلی (تضاد شغل و ابهام نقش) و سلامت روان در نظر گرفته میشوند. بنابراین فرضیه اصلی پژوهش تأیید میگردد و نتیجه گرفته میشود که راهبردهای مقابلهای دارای نقش واسطهای در ارتباط بین استرس شغلی و سلامت روان کارکنان میباشد.
۴-۴-۵- برازش مدل نهایی
در جدول شماره ۱۷-۴ شاخصهای مربوط به نیکویی برازش مدل مطرح در شکل ۷-۴ آورده شده است. نسبت خیدو به درجه آزادی آن (CMIN/Df) از جمله شاخصهای برازی مطلق مدل معادلات ساختاری به شمار میآید. در این پژوهش این نسبت برابر با ۲۷۴/۲ محاسبه گردید. همچنین عمدهترین شاخصهای برازش تطبیقی برای یک مدل عبارتند از شاخص نیکویی برازش[۱۲۲] (GFI)، شاخص نیکویی برازش تعدیل یافته[۱۲۳] (AGFI)، شاخص ریشه دوم میانگین مجذورات خطای تقریب[۱۲۴] (RMSEA) شاخص برازش هنجار شده[۱۲۵] (NFI) و شاخص براش مقایسهای[۱۲۶] (برازش تطبیقی) (CFI) میباشد که در جدول ۳ گزارش شده است. تمام مقادیر مربوط به شاخص تطبیقی مدل نیز حاکی از برازش مناسب مدل در این پژوهش است. همچنین شاخص هالتر CN در سطح آلفای ۰۵/۰ در این پژوهش ۴۰۶ و در سطح آلفای ۰۱/۰ در این پژوهش ۷۰۱ محاسبه شده است که حاکی از کفایت نمونه برای استناد به تحلیلهای مربوط است. با توجه به شاخصهای نیکویی برازش میتوان گفت که مدل نهایی این پژوهش، نیکویی برازش مناسبی دارد.
جدول ۱۷-۴: برازش مدل نهایی مربوط به شکل ۷-۴، (۲۴۱=N)

برای دانلود متن کامل پایان نامه به سایت zusa.ir مراجعه نمایید.

شاخصهای برازش دامنه پذیرش مقدار محاسبه شده
مجذور خی دو مدل (df/CMIN) ۳≥ ۲۷۴/۲
شاخص نیکویی برازش (GFI) ۹/۰≤ ۹۹۵/۰
شاخص نیکویی برازش تعدیل یافته (AGFI)
استرس محیط فیزیکی ۱۳۱/۰- ۰۵۱/۰- ۷۵۰/۰- ۴۵۴/۰
استرس تضاد شغل ۲۷۴/۰ ۱۱۸/۰ ۸۱۲/۱ ۰۷۱/۰
استرس ابهام نقش ۳۸۹/۰ ۱۱۱/۰ ۷۲۱/۱ ۰۸۷/۰

همان طور که در جداول ۱۳-۴ بر اساس نتایج به دست آمده میزان F مشاهده شده معنادار است (۰۰۰۵/۰=P) و می‌توان ۲/۱۴ درصد (۱۴۲/۰=R2adj) واریانس متغیر سلامت روان آزمودنیها را از طریق راهبرد مقابلهای مسألهمدار، هیجانمدار، اجتنابمدار و ابعاد استرس محیط فیزیکی، تضاد شغل و استرس ابهام نقش، تبیین کرد. بنابراین نتیجه گرفته میشود که راهبرد مقابلهای مسألهمدار، هیجانمدار و اجتنابمدار با کنترل ابعاد استرس شغلی، قادر به پیشبینی تغییرات مربوط به سلامت روان آزمودنیها میباشد. بر طبق نتایج به دست آمده در جدول ۱۴-۴، راهبرد مقابلهی مسألهمدار با ضریب بتای معادل (۲۱۷/۰-=β) و سطح معناداری (۰۰۲/۰=P) و راهبرد مقابلهای هیجانمدار با ضریب بتای معادل (۲۰۰/۰=β) و سطح معناداری (۰۰۳/۰=P) قادر به پیشبینی سلامت روان آزمودنیها میباشند. همچنین راهبرد مقابلهای اجتنابمدار با ضریب بتای معادل (۰۲۶/۰=β) و سطح معناداری (۷۲۸/۰=P)، استرس محیط فیزیکی با ضریب بتای معادل (۰۵۱/۰-=β) و سطح معناداری (۴۵۴/۰=P)، استرس تضاد شغل با ضریب بتای معادل (۱۱۸/۰=β) و سطح معناداری (۰۷۱/۰=P) و همچنین در این مدل، استرس ابهام نقش با ضریب بتای معادل (۱۱۱/۰=β) و سطح معناداری (۰۸۷/۰=P) قادر به پیشبینی سلامت روان آزمودنیها نمیباشد. در شکل ۶-۴ مدل مربوط به رابطه راهبردهای مقابله با استرس با سلامت روان با کنترل ابعاد محیط فیزیکی، تضاد شغل و استرس ابهام نقش نشان داده شده است. یکی از نکات مهم که در تحلیل مدل مطرح در شکل ۶-۴ اهمیت دارد، کاهش اثرات ابعاد استرس شغلی یا به عبارتی متغیر برونزا با ورود راهبردهای مقابله با استرس به تحلیل است. توجه به مدلهای آورده شده در شکلهای ۲-۴ و ۶-۴ نشان میدهد که با ورود راهبردهای مقابله با استرس به تحلیل، اثرات مستقیم ابعاد استرس شغلی بر سلامت روان کاهش یافته است، به طوری که اثر مستقیم تقلیل یافتهی ابعاد استرس شغلی بر سلامت روان معنادار نیست. در این موارد راهبردهای مقابله با استرس دارای سهم واسطهگری نسبی به عنوان میانجی رابطهی ابعاد استرس شغلی و سلامت روان است. یافتههای مرتبط با واسطهگری راهبردهای مقابله با استرس در رابطهی بین ابعاد استرس شغلی و سلامت روان به تفصیل در قسمتهای بعد ارائه شده است.
شکل۶-۴: دیاگرام مسیر راهبردهای مقابله با استرس به سلامت روان با کنترل ابعاد استرس شغلی
۴-۴-۴- مدل نهایی پژوهش
یکی از پرسشهای مهم پژوهش این است که استرس شغلی به همراه کدام راهبردهای مقابلهای، سلامت روان کارکنان را بهتر پیشبینی مینماید؟ شکل ۷-۴ مدل نهایی تأثیر استرس شغلی بر سلامت روان با نقش واسطهگری راهبردهای مقابله با استرس را نشان میدهد. نتایج نشان میدهد (شکل ۷-۴ و جدول ۱۵-۴) ترکیبی خطی از استرس شغلی، راهبرد مقابله با استرس مسألهمدار و راهبرد مقابله با استرس هیجانمدار، سلامت روان کارکنان را پیشبینی مینماید که در این میان استرس شغلی بر سلامت روان هم اثر مستقیم (۰۱/۰>P، ۱۰۷/۰=β) و هم اثر غیرمستقیم (۰۱/۰>P، ۱۵۴/۰=β) داشته است.
شکل۷-۴: دیاگرام مسیر نقش واسطهای راهبردهای مقابله با استرس در رابطه بین استرس شغلی و سلامت روان (مدل نهایی)
جدول ۱۵-۴: اثرات مستقیم، غیرمستقیم و کل معنیدار برای مدل نهایی اصلاح شده

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

متغیر اثرات مستقیم متغیر رابط (ملاک) اثرات غیرمستقیم اثرات کل
استرس شغلی ۱۰۷/۰ سلامت روان ۷۲۸/۰
استرس شغلی ۱۴۱/۰ ۱۰۸/۰ ۵۷۶/۱ ۱۱۶/۰

همان طور که در جداول ۱۱-۴ بر اساس نتایج به دست آمده میزان F مشاهده شده معنادار است (۰۰۰۵/۰=P) و می‌توان ۵/۱۳ درصد (۱۳۵/۰=R2adj) واریانس متغیر سلامت روان آزمودنیها را از طریق راهبرد مقابلهای مسألهمدار، هیجانمدار، اجتنابمدار و استرس شغلی، تبیین کرد. بنابراین نتیجه گرفته میشود که راهبرد مقابلهای مسألهمدار، هیجانمدار و اجتنابمدار با کنترل استرس شغلی، قادر به پیشبینی تغییرات مربوط به سلامت روان آزمودنیها میباشد. بر طبق نتایج به دست آمده در جدول ۱۲-۴، راهبرد مقابلهی مسألهمدار با ضریب بتای معادل (۲۳۱/۰-=β) و سطح معناداری (۰۰۱/۰=P) قادر به پیشبینی سلامت روان آزمودنیها میباشد. راهبرد مقابلهای هیجانمدار با ضریب بتای معادل (۱۸۴/۰=β) و سطح معناداری (۰۰۷/۰=P) قادر به پیشبینی سلامت روان آزمودنیها میباشد. همچنین راهبرد مقابلهای اجتنابمدار با ضریب بتای معادل (۰۲۲/۰=β) و سطح معناداری (۷۲۸/۰=P) قادر به پیشبینی سلامت روان آزمودنیها نمیباشد. همچنین در این مدل، استرس شغلی با ضریب بتای معادل (۱۰۸/۰=β) و سطح معناداری (۱۱۶/۰=P) قادر به پیشبینی سلامت روان آزمودنیها نمیباشد. در شکل ۵-۴ مدل مربوط به رابطه راهبردهای مقابله با استرس با سلامت روان با کنترل استرس شغلی نشان داده شده است. یکی از نکات مهم که در تحلیل مدل مطرح در شکل ۵-۴ اهمیت دارد، کاهش اثرات استرس شغلی یا به عبارتی متغیر برونزا با ورود راهبردهای مقابله با استرس به تحلیل است. توجه به مدلهای آورده شده در شکلهای ۱-۴ و ۵-۴ نشان میدهد که با ورود راهبردهای مقابله با استرس به تحلیل، اثرات مستقیم استرس شغلی بر سلامت روان کاهش یافته است، به طوری که اثر مستقیم تقلیل یافته استرس شغلی بر سلامت روان معنادار نیست. در این موارد راهبردهای مقابله با استرس دارای سهم واسطهگری نسبی به عنوان میانجی رابطهی استرس شغلی و سلامت روان است. یافتههای مرتبط با واسطهگری راهبردهای مقابله با استرس در رابطهی بین استرس شغلی و سلامت روان به تفصیل در قسمتهای بعد ارائه شده است.
شکل۵-۴: دیاگرام مسیر راهبردهای مقابله با استرس به سلامت روان با کنترل استرس شغلی
به منظور بررسی نقش پیشبینی کنندگی راهبردهای مقابله با استرس بر میزان سلامت روان آزمودنیها با کنترل ابعاد استرس شغلی، از تحلیل رگرسیون چندگانه به شیوهی همزمان، استفاده شد، نتایج تحلیلها در جداول ۱۳-۴ و ۱۴-۴ نشان داده شده است.
جدول ۱۳-۴: نتایج تحلیل واریانس (ANOVA) برای پیشبینی سلامت روان بر اساس راهبردهای مقابلهای و ابعاد استرس شغلی

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

منبع پراکندگی مجموع مجذورات df مجذور میانگین R R2adj F P
رگرسیون ۶۲/۴۴۳۵ ۶ ۲۷/۷۳۹ ۴۰۵/۰ ۱۴۲/۰ ۶۳۹/۷ ۰۰۰۵/۰
باقیمانده ۱۳/۲۲۶۴۴ ۲۳۴ ۷۷/۹۶ ۰۷۷/۰- ۹۳۹/۰
استرس ابهام نقش ۲۵۷/۰- ۱۱۷/۰- ۸۰۱/۱- ۰۷۳/۰

همان طور که در جدول ۹-۴ ملاحظه میگردد بر اساس نتایج به دست آمده میزان F مشاهده شده در مورد متغیر ملاک راهبردهای مسألهمدار (۰۰۰۵/۰=P) و هیجانمدار (۰۰۰۵/۰=P) معنادار است. اما میزان F مشاهده شده در مورد متغیر راهبردهای اجتنابمدار معنادار نیست (۳۴۷/۰=P). بر طبق یافتهها می‌توان ۲/۱۷ درصد (۱۷۲/۰=R2adj) واریانس متغیر راهبردهای مسألهمدار را از طریق ابعاد استرس شغلی تبیین کرد؛ همچنین می‌توان ۴/۱۴ درصد (۱۴۴/۰=R2adj) واریانس متغیر راهبردهای هیجانمدار را از طریق ابعاد استرس شغلی تبیین کرد؛ بنابراین نتیجه گرفته میشود که ابعاد استرس شغلی قادر به پیشبینی تغییرات مربوط به راهبردهای مسألهمدار و هیجانمدار میباشد اما قدرت پیشبینی کنندگی راهبردهای اجتناب مدار را ندارد. بر طبق نتایج به دست آمده در جدول ۱۰-۴، استرس محیط فیزیکی با ضریب بتای معادل (۱۷۴/۰-=β) و سطح معناداری (۰۰۶/۰=P) قادر به پیشبینی راهبرد مقابلهای مسألهمدار میباشد. استرس تضاد شغل با ضریب بتای معادل (۱۱۱/۰-=β) و سطح معناداری (۰۷۹/۰=P) قادر به پیشبینی راهبرد مقابلهای مسألهمدار نمیباشد. همچنین استرس ابهام نقش با ضریب بتای معادل (۳۲۹/۰-=β) و سطح معناداری (۰۰۰۵/۰=P) قادر به پیشبینی راهبرد مقابلهای مسألهمدار میباشد. استرس محیط فیزیکی با ضریب بتای معادل (۳۱۲/۰=β) و سطح معناداری (۰۰۰۵/۰=P) قادر به پیشبینی راهبرد مقابلهای هیجانمدار میباشد. استرس تضاد شغل با ضریب بتای معادل (۰۹۸/۰=β) و سطح معناداری (۱۲۹/۰=P) قادر به پیشبینی راهبرد مقابلهای هیجانمدار نمیباشد. همچنین استرس ابهام نقش با ضریب بتای معادل (۱۲۹/۰=β) و سطح معناداری (۰۳۴/۰=P) قادر به پیشبینی راهبرد مقابلهای هیجانمدار میباشد. همچنین استرس محیط فیزیکی با ضریب بتای معادل (۰۲۳/۰=β) و سطح معناداری (۷۳۹/۰=P)؛ استرس تضاد شغل با ضریب بتای معادل (۰۰۵/۰-=β) و سطح معناداری (۹۳۹/۰=P) و استرس ابهام نقش با ضریب بتای معادل (۱۱۷/۰-=β) و سطح معناداری (۰۷۳/۰=P) قادر به پیشبینی راهبرد مقابلهای اجتنابمدار نمیباشند. در شکل ۴-۴ مدل اصلاح شده رابطه ابعاد استرس شغلی با راهبردهای مقابله با استرس نشان داده شده است. همانگونه که ملاحظه میگردد ابعاد استرس شغلی اثر منفی بر راهبردهای مقابله با استرس و اثر مثبت بر راهبردهای هیجانمدار دارند.
شکل۴-۴: دیاگرام مسیر ابعاد استرس شغلی به راهبردهای مقابله با استرس (مدل اصلاح شده)
۳-۳-۴- پیشبینی سلامت روان بر اساس راهبردهای مقابله با استرس با کنترل استرس شغلی
به منظور بررسی نقش پیشبینی کنندگی راهبردهای مقابله با استرس بر میزان سلامت روان آزمودنیها با کنترل استرس شغلی، از تحلیل رگرسیون چندگانه به شیوهی همزمان، استفاده شد، نتایج تحلیلها در جداول ۱۱-۴ و ۱۲-۴ نشان داده شده است.
جدول ۱۱-۴: نتایج تحلیل واریانس (ANOVA) برای پیشبینی سلامت روان بر اساس راهبردهای مقابله با استرس و استرس شغلی

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

منبع پراکندگی مجموع مجذورات df مجذور میانگین R R2adj F P
رگرسیون ۸۸/۴۰۴۸ ۴ ۹۶/۱۶۰۷۲ ۳۸۷/۰ ۱۳۵/۰ ۳۷۲/۱۰ ۰۰۰۵/۰
باقیمانده ۸۷/۲۳۰۳۰ ۱۶۳/۶ ۰۰۰۵/۰
راهبرد اجتناب مدار استرس شغلی ۰۳۵/۰- ۰۴۲/۰- ۶۵۷/۰- ۵۱۲/۰

همان طور که در جدول ۷-۴ ملاحظه میگردد بر اساس نتایج به دست آمده میزان F مشاهده شده در مورد متغیر ملاک راهبردهای مسألهمدار (۰۰۰۵/۰=P) و هیجانمدار (۰۰۰۵/۰=P) معنادار است. اما میزان F مشاهده شده در مورد متغیر راهبردهای اجتنابمدار معنادار نیست (۵۱۲/۰=P). بر طبق یافتهها می‌توان ۶/۱۳ درصد (۱۳۶/۰=R2adj) واریانس متغیر راهبردهای مسألهمدار را از طریق استرس شغلی تبیین کرد؛ همچنین می‌توان ۴/۱۳ درصد (۱۳۴/۰=R2adj) واریانس متغیر راهبردهای هیجانمدار را از طریق استرس شغلی تبیین کرد؛ بنابراین نتیجه گرفته میشود که استرس شغلی قادر به پیشبینی تغییرات مربوط به راهبردهای مسألهمدار و هیجانمدار میباشد اما قدرت پیشبینی کنندگی راهبردهای اجتناب مدار را ندارد. بر طبق نتایج به دست آمده در جدول ۸-۴، استرس شغلی با ضریب بتای معادل (۳۷۳/۰-=β) و سطح معناداری (۰۰۰۵/۰=P) پیشبینی کنندهی منفی راهبردهای مسألهمدار و با ضریب بتای معادل (۳۷۰/۰=β) و سطح معناداری (۰۰۰۵/۰=P) پیشبینی کنندهی مثبت راهبردهای هیجانمدار میباشد. در شکل ۳-۴ مدل اصلاح شده تأثیر متغیرهای برونزا (استرس شغلی) بر متغیر واسطهای (راهبردهای مقابله با استرس) بر اساس نتایج معالات ساختاری نشان داده شده است. همانگونه که ملاحظه میگردد استرس شغلی اثر منفی بر راهبرد مسألهمدار و اثر مثبت بر راهبرد هیجانمدار دارد.
شکل۳-۴: دیاگرام مسیر استرس شغلی به راهبردهای مقابله با استرس (مدل اصلاح شده)
به منظور بررسی این که کدام یک از ابعاد استرس شغلی قادر به پیشبینی راهبردهای مقابله با استرس میباشند از تحلیل رگرسیون چندگانه به شیوهی همزمان، استفاده شد، نتایج تحلیلها در جداول ۹-۴ و ۱۰-۴ نشان داده شده است.
جدول ۹-۴: نتایج تحلیل واریانس (ANOVA) برای پیشبینی راهبردهای مقابله با استرس بر اساس ابعاد استرس شغلی

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

بررسی رابطه استرس شغلی و سلامت روان با تاکید بر نقش واسطه …

۱۸-۲ فرضیههای پژوهش
بین استرس شغلی و سلامت روان رابطه وجود دارد.
بین استرس شغلی و راهبردهای مقابله با استرس رابطه وجود دارد.
بین راهبردهای مقابله با استرس و سلامت روان با کنترل استرس شغلی رابطه وجود دارد.
راهبردهای مقابله با استرس دارای نقش واسطهای در ارتباط بین استرس شغلی و سلامت روانی میباشد.
فصل سوم
روش پژوهش
در این فصل روش پژوهش معرفی خواهد شد. در این زمینه، ابتدا توضیحاتی در مورد جامعهی آماری و نمونه مورد مطالعه داده خواهد شد و سپس در مورد روش نمونه گیری، ابزارهای پژوهش و پایایی و روایی آنها، طرح و شیوهی اجرای پژوهش و شیوههای تحلیل آماری دادهها مطالبی ارائه خواهد شد.
۱-۳ طرح کلی پژوهش
پژوهش حاضر از نوع مطالعات همبستگی است که به بررسی رابطه استرس شغلی و سلامت روان با تاکید بر نقش واسطهای راهبردهای مقابلهای در کارمندان سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان، میپردازد.
۲-۳ جامعه آماری پژوهش
جامعه آماری در پژوهش حاضر، شامل تمامی کارمندان سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان در سال ۱۳۹۳ میباشد که به صورت رسمی، قراردادی و پیمانی در حوزهی معاونتهای نیروی انسانی، بهبود تولیدات گیاهی، بهبود تولیدات دامی و معاونت برنامهریزی و امور اقتصادی مشغول به کار میباشند. حجم جامعه، بنابر استعلام از قسمت کارگزینی سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان ۶۴۷ نفر (۵۷۷ مرد و ۷۰ زن) میباشد. همچنین از مجموع ۶۴۷ کارمند شاغل در این سازمان، ۴۰۹ نفر به صورت رسمی، ۱۶۵ نفر به صورت پیمانی و ۷۳ نفر به صورت قراردادی مشغول به کار میباشند.
۱-۲-۳- شرایط ورود به مطالعه
شرایط ورود آزمودنیها به مطالعه عبارت بود از: ۱- آزمودنی حداقل ۲ سال سابقه کار داشته باشد. ۲- آزمودنی تا حداقل ۶ ماه قبل از انجام پژوهش توبیخ نشده یا پرونده انظباطی در حال بررسی نداشته باشد. ۳- آزمودنی مرخصی استعلاجی بیش از ۱ماه در ۶ ماه گذشته نداشته باشد. ۴- آزمودنی بیماری مزمن خاص که بر میزان رضایت و فرسودگی شغلی تأثیر میگذارد، مانند سردردهای میگرنی، کمردرد شدید، دیابت، بیماریهای قلبی و کلیوی و نازایی نداشته باشد.
۲-۲-۳- شرایط خروج از مطالعه
شرایط خروج آزمودنیها از مطالعه به این صورت بود: ۱- آزمودنی پرسشنامهها را کامل تکمیل نکرده باشد.
۳-۳ نمونه مورد مطالعه و شیوه نمونهگیری
حجم نمونه مورد بررسی در پژوهش حاضر شامل ۲۴۱ نفر از کارمندان جامعه فوق میباشد که از این تعداد ۲۱۴ نفر مذکر و ۲۷ نفر مونث بودند که با استفاده از فرمول کوکران محاسبه شده است. نمونهگیری به صورت تصادفی طبقهبندی شده از کلیه معاونتهای سازمان جهاد کشاورزی استان زنجان، صورت گرفت به طوری که هر کدام از معاونتهای سازمان مذکور به عنوان یک طبقه نمونهگیری محسوب شدند؛ بدین منظور با تقسیم تعداد کارمندان هر معاونت بر تعداد کل کارمندان (۶۴۷ نفر) ضرب در تعداد کل نمونه (۲۴۱ نفر)، تعداد نمونه مورد نیاز در هر معاونت تعیین شد. سپس، دوباره با استفاده از کسر جامعهای و با تقسیم تعداد کارمندان هر مدیریت یا اداره بر کل کارمندان سازمان جهاد کشاورزی ضرب در تعداد نمونه مورد نیاز از آن معاونت، تعداد کارمندان هر حوزهی مدیریت یا اداره تعیین شدند. در هر اداره یا حوزهی مدیریتی با در دست داشتن اسامی کارکنان و تقسیم آن بر تعداد نمونه مورد نیاز از آن حوزهها فاصله نمونهها به دست آمد. در هر اداره با استفاده از جدول اعداد تصادفی یک عدد انتخاب شد و با توجه به فاصله نمونه، نمونههای پژوهش هر بخش تعیین شد.
۱-۳-۳- اطلاعات جمعیتشناختی
جدول ۱-۳ به توزیع فراوانی و میانگین سنی نمونه مورد مطالعه بر اساس جنسیت پرداخته است. چنانچه ملاحظه میگردد، تعداد کل آزمودنیها ۲۴۱ نفر میباشد که از این تعداد ۲۱۴ نفر مرد و ۲۷ نفر زن میباشند. میانگین سنی کل آزمودنیهای مورد پژوهش ۵۶/۴۱ سال، میانگین سنی آزمودنیهای مرد ۶۵/۴۱ سال و میانگین سنی آزمودنیهای زن ۸۵/۴۰ سال بود.
جدول ۱-۳: توزیع فراوانی و میانگین سنی آزمودنیهای مورد پژوهش به تفکیک جنسیت

متغیرملاک منبع پراکندگی مجموع مجذورات df مجذور میانگین R R2adj F P
راهبرد مسأله مدار رگرسیون ۷۶/۳۲۰۲ ۳ ۵۹/۱۰۶۷ ۴۲۷/۰ ۱۷۲/۰ ۵۹۱/۱۷ ۰۰۰۵/۰

بررسی رابطه استرس شغلی و سلامت روان با تاکید بر نقش واسطه ای …

۵-۲ نظریههای سلامت روان
۱-۵-۲ مفهوم سلامت روان در نظریات روانکاوی
۱-۱-۵-۲ نظریه زیگموندفروید
نظریه فروید یکی از پیچیدهترین نظریههای روانشناسی است از نظر فروید قسمت عمدهای از شخصیت ما در سطح ناهشیار عمل میکند. از انگیزههای واقعی خودمان خبر نداریم و رفتارهایمان تحت مهار هشیار قرار ندارند. ما همگی در تعارض با خودمانیم چونکه نهاد لاجرم با سن برتر درگیر خواهد شد. هیچگونه صلح و آرامش درونی در کار نخواهد بود. از آنجایی که من میکوشد این تعارض درونی را حل کند، لذا دست به خود فریبی زده و بنابراین، همه ما واقعیت را تحریف میکنیم. از نظر فروید سلامت جسم و روان، انبساط خاطر در نهایت شادکامی و تن آرامی پدیدههایی هستند که درارتباط با محیط زیست انسانها تحقق میپذیرند. کارکرد نامناسب نهادها و نظامهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، بهداشتی و درمانی دریک جامعه در ارتباط مستقیم با بهداشت روانی و جسمی مردم آن جامعه است و سلامت افراد را دچار مخاطره میکند، در اجتماعاتی که انسانها تحت تأثیر عوامل نامساعد محیطی مانند: حوادث طبیعی (سیل، زلزله، بیماریهای اپیرمیک، نارساییهای ناشی از گسترش شهرهای بزرگ (آلودگی هوا، ترافیک، محیط پرهیاهو) بی عدالتی اقتصادی، جنگ، بحرانهای اجتماعی، از هم گسیختگی خانوادگی، تضادهای درون گروهی و برون گروهی فرهنگی مسائلی از این قبیل قرار دارند نمیتوان انتظار سلامت جسمی و روانی را داشت، هر یک از پدیدههای اجتماعی و طبیعی بالا میتواند زندگی عادت یک شخص سالم را تحت تاثیر قرارداده و آنرا از حالت طبیعی خارج کند. برابر تحقیقات انجام شده، محرومیتهای زندگی ناشی از پائین بودن طبقه اجتماعی در اختلالهای کنشی و روانی نقش بسیار مهم داشته است (اندل، ۲۰۰۹).
افراد پائینترین طبقه اجتماعی، بالاترین میزان روان درمانی را در بیمارستانها داشتهاند و هر چند موقعیت اجتماعی پائینتربوده است، تشخیصهای روانپزشکی در مراحل پیشرفتهتر بیماری صورت گرفته است. صاحبنظران معتقدند تا زمانی که مفهوم عدالت، تساوی، حقوق اجتماعی و اقتصادی و بهداشتی و درمانی در جهان به نحو مطلوبی پیاده نشود و توزیع عادلانه وسایل و امکانات درمانی پیشگیری بیماریها به طور منصفانه صورت نگیرد امکان سلامت جسمی و روانی مطلوب برای جامعه بشری میسر نیست. اگر به اطراف خود بنگریم متوجه میشویم که سازمانهای کوچک و بزرگ اجتماعی در ارتباط با ارگانیسم انسانی در فعالیت هستند. سازمانهایی مانند آموزش و پرورش، بهداشت و درمان. کار و اموراجتماعی، رفاه و بهزیستی، حقوق و اموراقتصادی و موسساتی نظیر مهدکودکها، رسیدگی به امور سالمندان، امور بیسرپرستان و … بانی و متولی حقوق اجتماعی و درمانی افراد جامعه هستند. سرنوشت بهداشت روانی و جسمی افراد جامعه در حال آینده با توجه به کارکرد این موسسه ها تعیین میشود (فونس[۵۱] و همکاران، ۲۰۰۸).
به نظرفروید اکثرمردم به درجات مختلف رواننژند هستند و سلامت روان شناختی یک ایده آل است نه یک هنجار آماری، به عقیده فروید ویژگیهای خاصی برای سلامت روان شناختی ضرورت دارد نخستین ویژگی خودآگاهی است. یعنی هر آنچه که ممکن است در ناخودآگاه موجب مشکل شود بایستی خودآگاه شود (خداپناهی، ۱۳۹۳). خودآگاهی حقیقی ممکن نیست مگر اینکه کنترل غیرواقعی و غیرضروری یا زاید “من برتر” درهم شکسته شود. زیرا گنجایش ناخودآگاه من برتر بازتابی از تحریمها،‌ ممنوعیتها وایده آلهای والدین فرد است و این مسایل در انسان نوعی احترام غیرمنطقی و انعطافپذیر جایگزین وجدان سختگیر و اخلاقی بشود. خودآگاهی عنصر اصلی سلامت روان شناختی است و در شخصی بالغ و پخته واپس زنی تمایلات غریزی جایگزین محکومیت آنها میشود (هندرسون و همکاران، ۲۰۰۷). به نظر فروید خودآگاهی برای سلامت روانشناختی کفایت کننده نیست. فروید بیگانگی منطقی از علاقمندیها و اشتیاقات عمومی را معیار نهایی سلامت روانشناختی میداند. شکاکیت و بدبینی پیرامون ایدئولوژیهای اجتماعی و رهبری سیاسی و ترویج کامل فردگرایی، از تعیین کنندههای نهایی خصایص انسان بالغ و پخته هستند (میلانیفر، ۱۳۸۹).
به عقیده فروید انسان متعارف کسی است که مراحل رشد دوران جنسی را با موفقیت گذرانیده باشد و در هیچ یک از مراحل بیش از حد تثبیت نشده باشد. به نظر او کمتر انسانی متعارف به حساب میآید و هر فردی به نحوی از انحاء‌ نامتعارف است. فروید از حیطه روانشناسی انسان نامتعارف را به دو گروه روان نژند[۵۲] و روان پریش[۵۳] تقسیم میکند و هسته مرکزی بیماری روانی را، اضطراب[۵۴] میداند (چان پینگ، ۲۰۰۹).
۲-۱-۵-۲ نظریه کارل یونگ
ویژگی اشخاص سالم، از نظر یونگ پذیرش ناشناخته و مرموز است. همانطورکه یونگ در زندگی خودش پذیرفت. چون اینها تنها آفریده عقل نیستند، میتوانند عوامل نامعقول را به ناهشیارهشیاری راه دهند. با آن که از کاربرد عقل و منطق دست بر نمیدارند، به رویاها و تخیلات توجه میکنند و با نیروهای ناهشیار به تعدیل کردن فرآیندهای هشیار میپردازند. همچنین ناشناخته و مرموز میتواند پدیدارهای مابعد الطبیعی و معنی، از اعتقاد به غیب گرفته تا اعتقاد به خداوند را در بربگیرد (میلانیفر، ۱۳۸۹). به نظر یونگ سلامت روانشناختی و خودشناسی یکسان هستند. تحقق خود با سه معیارمشخص میشود: نخست بایستی واپس زنی تخلیه شود، تنشهایی بین کنشها و نگرشهای ناخودآگاه و خودآگاه به آرامشی مبدل شوند ت

شاخص آماری
جنسیت
فراوانی درصد فراوانی میانگین سنی انحراف استاندارد نمرات سن دامنه نمرات سن
حداقل حداکثر
مرد ۲۱۴ ۸/۸۸ ۶۵/۴۱ ۷۷/۵
دانلود کامل پایان نامه در سایت pifo.ir موجود است.

ا فرد بتواند از راه معرفت خود به آرامش و صفای درونی برسد. دوم فرد بایستی بین نمادین ناخودآگاه را درک کند. سوم شخص بتواند از طریق ایمان شخصی به نماد یا اسطوره خصوصی خودشناسی نزدیک شود. به نظر یونگ خودشناسی و خود بودن حالت گریز از بودن و میل به شدن است (خداپناهی، ۱۳۹۳).
۳-۱-۵-۲ دیدگاه کارن هورنای
به عقیده وی انسان برخوردار از سلامت روان دارای این ویژگیهاست: الف) احساس عدم امنیت نمیکند و لذا فاقد پرخاشگری و خودشیفتگی است. ب) قدرتمندی نیازهای دهگانه در او خفیف است، به علاوه قابلیت تغییر و تحول و جایگزینی این نیازها را دارد. ج) انسان سالم از هر سه نوع طبقه کلی نیازها با توجه به اوضاع و احوال متناسب استفاده میکند، در حالی که کودکان فقط به سوی دیگران میروند، نوجوانان در مقابل دیگران میایستند و سالمندان از دیگران دوری میکنند. د) انسان سالم به دلیل آگاهی از “خود واقعیاش” و استعدادهای بالقوه خود تسلیم محض محیط اجتماعی و فرهنگی نیست بلکه ابتکار و شخصیت خودش را عهدهدار میشود. هـ) خودشناسی و کوشش برای تحقق استعدادهای فطری و ذاتی وظیفه اخلاقی و امتیاز معنوی شخصیت سالم است و هدف او کمال است. و) شخیت و دگرگونی انسان سالم به عهده خود او است نه محیط و اجتماع. ز) انسان سالم خودآگاهی دارد و از خود واقعی و استعدادهایش کم و بیش آگاه است و خودش بسیاری از مشکلات زندگانیاش را حل میکند، لذا به دیگران وابستگی ندارد.
۴-۱-۵-۲ دیدگاه اریک برن
نظریه “تحلیل ارتباط محاورهای” اریک برن در واقع سازشی است بین روانکاوی و ارتباط متقابل. مختصر اینکه اریک برن معتقد است که انسان برخوردار از سلامت روان شناختی دارای این ویژگیها است:
بین حالتهای من او (من والدینی، من کودکی و من بزرگسالی) تعادل برقرار است و در صورت به هم خوردن این تعادل، توانایی سازماندهی مجدد شخصیتش را دارد.
نتیجهگیری بین فرد سالم بر اساس وضعیت چهارم (من خوب هستم، تو خوب هستی) است، زیرا سه حالت قبلی به کودکان اختصاص دارند و الگوی شخصیت کودکی و افراد نابالغ هستند.
انسان سالم در هر لحظه از نوع حالت نفسانی خودش آگاهی دارد. چون رفتار نانسان مبتنی بر مجموعهای از احساسات، اخلافیات و کنترل اگاهانه است.
شخصیت طبیعی و سالم سازمان یافته است و مرزهای شخصیتی آن مشخص شده و در عین حال نفوذپذیر است و در هنگام رویارویی با تعارضات شدید درونی، به صورت آگاهانه به گونهای از این بخشها استفاده میکند که هر کدام نقش متناسب خودشان را انجام دهند.
شخصیت سالم در ابعادی مختلف شخصیتش “تعصب و تغییرناپذیری” ندارد و چنین فردی ضمن شناختن الگوهای موفقیت آمیز رفتاری و اگاهی از تصاد ها و تشابهات درونی خودش، آزادی انتخاب بیشتری دارد.
فرد سالم مسئولیتش رفتار و تفکرش را میپذیرد و رفتار او با دیگران آگاهانه و مبتنی بر صمیمیت و علاقه است.
انسان سالم علاوه بر تصمیم گیری و انتخاب آگاهانه در زمان حال زندگی میکند نه در گذشته یا آینده.
مبنای فعالیت در نظریه برن، نیاز به تشخیص و منزلت است. یعنی اینکه فرد هم مورد احترام دیگران واقع شود و هم برای دیگران احترام قابل شود و شخصیت سالم نیز بایستی چنین خصوصیتی را در تعامل با مردم و جامعه داشته باشد (خداپناهی، ۱۳۹۳).
۵-۱-۵-۲ دیدگاه هری استاک سالیوان
نظریه سالیون با عنوان “نظریه روابط بین فردی” شهرزت یافته است. بنابر نظریه سالیوان شخصیت «الگوی نسبتاً پایدار و مکرر موقعیتهای بین فردی است که زندگی انسان را مشخص میکند.» به عقیده وی انسان از بدو تولد تا مرگ تحت تاثیر روابط بین فردی است و افکار و احساسات او نیز متأثر از این امر است. گر چه وی اهمیت وراثت و رشد را انکار نمیکند، اما انسان را محصول تکامل اجتماعی میداند.
نظریه شخصیت سالیون ویژگیهای سلامت روان شناختی را از دیدگاه او عنوان میکنیم:
شخصیت برخوردار از سلامت روان شناختی “انعطاف پذیر” است و با توجه به موقعیتهای بین فردی نوین، در روابطش با دیگران به صورت متناسب تغییرپذیر است.
فرد سالم قادر به تمایزگذاری بین افزایش و کاهش “تنش” است و رفتار او در جهت کاهش تنش معطوف میشود.
به گفته سالیوان شخصیت سالم بایستی بنا بر گفته چارلز اسپیرمن همیشه در حال “آموزش و فراگیری روابط و ارتباطات” باشد.
زندگی شخص برخوردار از سلامت روان، دارای جهت یافتگی است. بدین معنی که امیالش را به خوبی یکپارچه میسازد که منجر به رضایتمندی شود یا اضطراب او را نسبتاً کم کند یا از بین ببرد. بنابراین شخصیت سالم کسی است که دستگاه روانی او حداقل تنش را داشته باشد و چنین فردی معمولاً روابط اجتماعی انعطاف پذیر، واقعی و اعتمادآمیز دارد.
۲-۵-۲ رویکرد روان شناختی
۱-۲-۵-۲ دیدگاه کنراد لورنز
لورنز پایه گذار شاخه گردار شناسی در رشته زیست شناسی است . کردار شناسی از لحاظ لغوی به معنای خلق و منش است ، اما امروز به معنای مطالعه علمی رفتار حیوانات است . انسان دارای سلامت روانشناختی از دیدگاه لورنز کسی است که حداکثر استفاده را از عقل و خرد می نماید ، نسبت به تکانه های پرخاشگرانه اش اگاهی دارد و انها را در جهت مورد قبول انسانی سوق می دهد و به بهترین شکل با استفاده از مکانیزم والایش خشم خود را از این راه هنر ، علم و … به شیوه ای مفید تبدیل کند. همچنین در مواقع تنش برای کاستن ان از شیوه های بی خطر برای ابراز پرخاشگریش استفاده میکند. سعی در گسترش روابط صمیمانه با افراد و اجتماع دارد. از
معرفت و مزاح به عنوان دو مایه امید پیشرفت بهترین استفاده را میجوید. به عقیده لورنز اگر انسان از این شیوه ها بهره بگیرد می تواند سایق پرخاشگری خود را در حد قابل تحملی کنترل کند (خداپناهی، ۱۳۹۳).
۲-۲-۵-۲ دیدگاه مک دوگال
سلامت روان شناختی از دیدگاه مک دوگال بایستی بر سه نکته تاکید نماییم . نخست اینکه مک دوگال و یونگ از لحاظ اعتقاد به اهمیت یکپارچگی و وحدت برای بلوغ شخصیت هم عقیده هستند. دوم مک دوگال بر خلاف فروید بلوغ روان شناختی را در قالب وحدت و یکپارچگی تعریف می کند نه افزایش آگاهی و هوشیاری . به عقیده وی مجموع کل فعالیت روانی نیمه هشیار یک فرد سالم و روان نژند یکسان است و تفاوت این دو فقط این است که فرد سالم تعداد تعارضات نیمه هشیار کمتری دارد. سوم مک دوگال ضمن عدم توافق شدید با فروید، سلامت روان شناختی و رشد شخصیت را یکی میداند. مک دوگال مدافع رسمی روان شناسی غایت نگر است. ویژگیهای رفتار هدفمند به نظر وی عبارتند از:
نوعی خود انگیختگی فعالیت، یعنی فعالیتی که از درون ارگانیزم آغاز شده باشد و نه ناشی از نیروهای خارجی صرف باشد.
فعالیت هدفمند به طور مستقل استمرار مییابد.
حرکتهای مستمر دارای تغییر مسیر میباشند.
رفتار هدفمند به محض آنکه تغییر خاصی را به وجود آورد، متوقف میگردد.
رفتار هدفمند ارگانیزم را برای وضعیتی آماده میسازد که آن وضعیت به ایجاد عمل مورد نظر کمک نماید.
رفتار هدفمند موجب بهبودی فعالیت ارگانیزم در شرایط مشابه میگردد.
فعالیت و رفتار واکنش کل ارگانیزم است، یعنی فرایندهای تمام اجزای ارگانیزم به نحوی سازگار می شوند که پیگیری بهتر هدف طبیعی آن را تشویق نماید .بنابراین شخص دارای سلامت روان در نظریه غایت نگر مک دوگال ، کسی است نهایت به نوعی ایده آل اخلاقی صادقانه وفادار بماند.
۳-۲-۵-۲ دیدگاه اسکینر
اسکینر استاد دانشگاه هاروارد از ۱۹۴۸ به بعد یکی از روانشناسان تجربی و صاحب نفوذ در سنت رفتار گرایی بوده است. سلامت روانی و انسان سالم به عقیده اسکینر معادل با رفتار منطبق با قوانین و ضوابط جامعه است، و چنین انسانی وقتی با مشکل روبرو شود از طریق شیوه اصلاح رفتار برای بهبودی و بهنجار کردن رفتار خود و اطرافیانش به طور متناوب استفاده می جوید تا وقتی که به هنجار مورد پذیرش اجتماع برسد . بعلاوه انسان بایستی آزاد بودن خودش را نوعی توهم بپندارد و بداند که رفتار او تابعی از محیط است و هر رفتار توسط محدودی از عوامل محیطی مشخص می گردد. انسان سالم کسی است که از تاییدات اجتماعی بیشتری به خاطر رفتارهای متناسب ، از محیط و اطرافیانش دریافت کند . فرد سالم کسی است که بتواند با هر روشی بیشتر از اصول علمی استفاده کند و به نتایج سودمندانه تری برسد و مفاهیم ذهنی مثل امیال هدفمندی ، غایت نگری و امثالهم را کنار بگذارد.

1 2 3 13